lek. med. Maria Domicz-Czestyńska, Pediatria i Neonatolog
Przyjście na świat dziecka - to wielkie wydarzenie w rodzinie.
Odpowiednia pielęgnacja i odżywianie od urodzenia, zapewnią zdrowie i prawidłowy rozwój psychoruchowy Twojego dziecka.
Każda mama myśli o zdrowiu i bezpieczeństwie swojego maleństwa. Jednym z najważniejszych zadań po urodzeniu, jest uchronienie dziecka od zachorowania na jedną z groźnych chorób zakaźnych. Niestety wiele kobiet narzeka na brak wiedzy na temat dostępnych metod profilaktyki. Dlatego stworzyliśmy program TWOJE DZIECKO, który pomoże dokonać właściwego wyboru dotyczącego szczepień ochronnych.
DLACZEGO SZCZEPIĆ? Powszechnie sądzi się, że choroby zakaźne wieku dziecięcego należy przechorować. Trudno zgodzić się z taką opinią. Choroby zakaźne niosą za sobą ryzyko ciężkiego przebiegu, powikłań, a nawet zgonu. Nie sposób oszacować rozmiaru bólu i cierpienia dziecka związanego z chorobą. Nie bez znaczenia są także koszty, bezpośrednio związane z badaniami i leczeniem oraz pośrednie, wynikające z nieobecnością rodziców w pracy. Każdy rodzic chce mieć zdrowe i radosne dziecko, a choroba zawsze pojawia się nie w porę.
CZYM JEST SZCZEPIONKA? Szczepionka to preparat biologiczny, stosowany w celu uodpornienia organizmu. Ogólna zasada działania szczepionki polega na wprowadzeniu do organizmu antygenu, który jest rozpoznawany przez układ odpornościowy (immunologiczny). Dzięki temu w układzie odpornościowym powstają przeciwciała i komórki "pamięci immunologicznej". Przy kolejnym kontakcie z wirusem lub bakterią chorobotwórczą szybciej rozpoznają "wroga" i niszczą go, zapobiegając rozwojowi choroby.
TYPY SZCZEPIONEK Wyróżniamy szczepionki pojedyncze – uodparniające przeciw jednej chorobie oraz szczepionki skojarzone – chroniące jednocześnie przed kilkoma schorzeniami. W jednej strzykawce może być nawet pięć różnych szczepionek. Dzięki szczepionkom skojarzonym dziecko zamiast kilku ukłuć, otrzymuje tylko jedno, a tym samym unika bólu i stresu związanego z zabiegiem.
Według zaleceń Programu Szczepień Ochronnych, niemowlę powinno otrzymać 3-4 szczepionki podczas jednej wizyty. Aby złagodzić bolesne doznania związane z iniekcją stosuje się szczepionki skojarzone, czyli takie, które chronią przed kilkoma chorobami np. błonicą, tężcem, krztuścem, polio oraz zakażeniami wywoływanymi przez bakterie.
DLACZEGO NALEŻY SZCZEPIĆ DZIECI? Układ odpornościowy człowieka rozwija się wraz z wiekiem. Każdy noworodek posiada tzw. odporność wrodzoną – są to m.in. naturalne przeciwciała, które zostały przekazane dziecku w okresie życia płodowego oraz podczas karmienia piersią. Jednak przeciwciała te w sposób naturalny giną ok. 3-6 miesiąca życia i wówczas układ immunologiczny małego dziecka jest zbyt słaby, aby bronić się przed wirusami i bakteriami. Ponadto choroby zakaźne (bakteryjne i wirusowe) szczególnie łatwo rozwijają się u najmłodszych dzieci. Niektóre z chorób mają ciężki przebieg z powikłaniami, a nawet prowadzą do zgonu. Tylko szczepienia są w stanie uchronić dziecko przed chorobami zakaźnymi, zagrażającymi jego zdrowiu i życiu. Wielu chorobom można zapobiec, podając szczepionkę możliwe szybko po urodzeniu dziecka. Dzięki postępowi biologii molekularnej i inżynierii genetycznej, opracowuje się szczepionki coraz bezpieczniejsze i skuteczne nawet u najmłodszych dzieci.
JAKIM CHOROBOM ZAPOBIEGAJĄ SZCZEPIENIA?
GRUŹLICA - łac. tuberculosis
Choroba zakaźna wywołana przez prątki gruźlicy. Źródłem zakażenia najczęściej jest człowiek chory na gruźlicę. Prątki przenikają do dróg oddechowych wskutek zakażenia kropelkowego.
Szczepienie daje wysoką skuteczność, zapobiegając rozsianym postaciom choroby. Obecnie nie podaje się dawek przypominających.
WZW B - łac. Hepatitis B Virus
Wirusowe zapalenie wątroby typu B - ostra choroba zakaźna, wywołuje ją wirus B. Przyczyną, najczęściej jest wszczepienie zakażonej krwi. Choroba może zakończyć się ciężkim uszkodzeniem wątroby. Winny się szczepić osoby narażone na zakażenie wynikające z uszkodzenia tkanek oraz chorzy przed zabiegiem operacyjnym.
BŁONICA - Diphteria D
Wywołują ją bakterie - maczugowce błonicy, wytwarzające jad - egzotoksynę. Zaraża człowiek, zakażone produkty spożywcze. Błonica atakuje drogi oddechowe i czasami skórę. W drogach oddechowych może dojść do stanu zapalnego i obrzęku, co powoduje trudności w oddychaniu (nawet duszenie się). Toksyny wytwarzane przez bakterie błonicy, mogą spowodować uszkodzenie nerwów, powikłania sercowe i doprowadzić do zgonu. Szczepienia ochronne uwolniły dzieci od tej ciężkiej choroby.
TĘŻEC- łac. Tetanus T
Ostra choroba zakaźna wywołana przez laseczkę tężca, występującą w górnych warstwach ziemi i przewodach pokarmowych zwierząt i ludzi.
Bakterie tężca dostają się do organizmu człowieka przez ranę skóry (przecięcie lub zadrapanie). Toksyny bakterii mogą wywoływać bolesne skurcze mięśni, drgawki, a nawet zgon. Umieralność z powodu tężca jest ciągle wysoka. Szczepienie dobrze uodpornienia przeciw tężcowi.
KRZTUSIEC (koklusz) – łac. Pertussic P
Ostra choroba zakaźna, silnie zaraźliwa. Szerzy się drogą kropelkową. Atakuje drogi oddechowe, powodując ciężkie napady kaszlu. Bakterie krztuśca mogą także wywołać zakażenie uszu, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, drgawki, uszkodzenie mózgu. Szczególnie groźne są powikłania po zakażeniu układu nerwowego.
CHOROBA HEINEGO-MEDINA- łac. Poliomyelitis
Wywołuje ją wirus polio. Źródłem zakażenia jest chory człowiek. Wirus przenosi się poprzez brudne ręce. Wrotami zakażenia jest przewód pokarmowy. Najczęściej zapadają dzieci do czwartego roku życia. Choroba wyjątkowo niebezpieczna, kiedy dochodzi do porażeń mięśni oddechowych.
HAEMOPHILUS INFLUENZAE - Hib typu B
Choroba bardzo groźna, dotyczy dzieci do piątego roku życia. Wywołuje zapalenie opon mózgowo -rdzeniowych. Konsekwencją przebytej infekcji może być niedorozwój umysłowy, porażenie mózgowe, głuchota, padaczka lub częściowa ślepota. Bardzo trudna w leczeniu.
ODRA - łac. Morbili
Choroba wirusowa. Źródłem zakażenia jest chory człowiek. Zakażenie przenosi się podczas kichania, kaszlu, mówienia. Najczęstrzymi powikłaniami są: zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, ucha środkowego, zapalenie krtani. Może prowadzić do zapalenia mózgu.
ŚWINKA - łac. Parotitis epidemica
Nagminne zapalenie ślinianek przyusznych. Jest to ostra choroba wirusowa. Przenosi się przez bezpośredni kontakt drogą kropelkową. Przebiega z bolesnym obrzmieniem ślinianek przyusznych, rzadziej podżuchwowych lub podjęzykowych. Częstym powikłaniem jest zapalenie opon
mózgowo-rdzeniowych.
RÓŻYCZKA – łac. Rubella
Wirusowa ostra choroba zakaźna. Niebezpieczna dla kobiet w ciąży. Może być przyczyną infekcji wewnątrzmacicznej płodu i spowodować mnogie, wrodzone zaburzenia rozwojowe (wady serca, zaćma, głuchota). Bardzo wysoka zaraźliwość. Zakażenie przenosi się drogą kropelkową. Szczepienie o dużej skuteczności. Przebycie różyczki nie jest przeciwwskazaniem do podania szczepionki przeciwko tej chorobie.
OSPA WIETRZNA - łac. Varicella
Ospa wietrzna jest wysoko zaraźliwą chorobą. Wywołuje ją wirus. Do zakażenia dochodzi, drogą kontaktową i kropelkową. Wirus pozostaje w ustroju w formie utajonej, w zwojach nerwowych i może ujawnić się w postaci półpaśca nawet wiele lat po przebytej chorobie. Ospa wietrzna ma ciężki przebieg u noworodków, także u dorosłych.
Powikłania: zapalenie ucha środkowego, ropnie skóry, zapalenie mózgu, zapalenie płuc i nerek.
Szczepić powinno się dzieci, młodzież i dorośli, którzy nie chorowali na ospę wietrzną.
ROTAVIRUSY - rodzina Reoviridae
Wywołują ciężkie zakażenia w postaci zapalenia żołądka i jelit, z objawami wymiotów i biegunki. Zakażenie Rotavirusami dotyczy zwłaszcza niemowląt i małych dzieci, rzadziej dorosłych. Zakażenie szerzy się drogą pokarmową ręce-usta. W efekcie dochodzi do utraty płynów i elektrolitów. Wysoka śmiertelność.
CHOROBA PNEUMOKOKOWA - łac. Streptococcus pneumoniae
Wywołana przez bakterie. Dostają się do krwi lub płynu mózgowo-rdzeniowego, wywołując zakażenie krwi (sepsę, posocznicę) lub zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Są też powodem zapalenia płuc i ucha środkowego.
Zagrożone są szczególnie niemowlęta i małe dzieci, które mają słaby układ odpornościowy.
W Polsce pneumokoki są bardzo rozpowszechnione. Nosicielstwo dotyczy ponad 60% dzieci uczęszczających do żłobków i przedszkoli. Największym ryzykiem objęte są dzieci w pierwszych dwóch latach życia.
CHOROBA MENINGOKOKOWA- łac Neisseria meningitidis
Meningokoki to groźne bakterie. Wywołują zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i sepsę. Zarazić może się każdy, a szczególnie dzieci w wieku przedszkolnym oraz młodzież.
Choroba ma ciężki przebieg. Jedna na 10 osób umiera w wyniku zakażenia, a u co piątej pozostają trwałe następstwa (niedosłuch, zmiany w mózgu).
GRYPA
Wywoływana przez wirusy. Jest w dalszym ciągu niebezpieczną chorobą ze względu na możliwość powikłań, jak zapalenie płuc, ropień i zgorzel płuc, zapalenie miedniczek nerkowych, zapalenie mięśnia sercowego, wsierdzia i osierdzia.
WZW A - Hepatitis A Virus
Wirusowe zapalenie wątroby typu A. Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową. Może szerzyć się z krwią dawców zakażonych wirusem. Źródłem zakażenia jest człowiek, zakażone pokarmy lub woda.
Stanowi 60% wszystkich przypadków wirusowego zapalenia wątroby.
KLESZCZOWE ZAPALENIE MÓZGU (KZM)
Choroba wirusowa przenoszona przez kleszcze. Można również zarazić się przez spożywanie produktów mlecznych z niepasteryzowanego mleka. KZM może doprowadzić do trwałych niedowładów i porażeń.
Jedyną skuteczną metodą zapobiegania chorobom zakaźnym są szczepienia.
NAZWY SZCZEPIONEK I KIEDY SZCZEPIMY?
1. BCG - szczepionka przeciw gruźlicy
Noworodki - szczepimy w ciągu 24 godzin od urodzenia.
Noworodki - wcześniaki szczepione są dopiero po osiągnięciu masy ciała powyżej 2 kg.
Obecnie odstąpiono od oceny wielkości blizny po szczepieniu BCG.
W 12 miesiącu życia konieczna jest kontrola wykonania szczepienia. Dzieci niezaszczepione po urodzeniu, powinny otrzymać szczepionkę w 12 miesiącu życia.
2. WZW typu B - szczepienie przeciwko zapaleniu wątroby.
Szczepimy w cyklu 0-1-6
Pierwsza dawka w ciągu 24 godzin po urodzeniu, jednocześnie ze szczepieniem przeciw gruźlicy.
Druga dawka - 6 tygodni po pierwszej, jednocześnie ze szczepieniem przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, Hib (może być z Polio). Trzecia dawka - 6 miesięcy od pierwszej dawki (6-7 miesiąc życia).
3. INFANRIX HEXA
Jest to szczepionka skojarzona bakteryjno-wirusowa.
Infanrix hexa zapobiega 6 chorobom: błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, zakażeniom wywołanym przez Hib, WZW typu B. Szczepimy 3x w odstępach 6 tygodni.
Pierwsze szczepienie: 2 miesiąc życia
Drugie szczepienie: 3-4 miesiąc życia
Trzecie szczepienie: 5 miesiąc życia
Szczepienie daje pełną ochronę przed zachorowaniem.
4. HIBERIX - szczepionka p/Haemophilus influenzae typu B
Pierwsza dawka: 2 m-c życia jednocześnie z DTP i WZWB (2 dawka)
Druga dawka: 3-4 m-c życia jednocześnie z DTP + Polio (1 dawka)
Trzecia dawka: 5 m-c życia jednocześnie z DTP + Polio ( 2 dawka)
Czwarta dawka (uzupełniająca): 16-18 m-c życia jednocześnie z DTP + Polio (3 dawka)
5. ROTARIX - szczepionka p/rotavirusom
Szczepionka doustna (1 ml płynu). Podajemy 2 dawki w odstępie co najmniej 4 tygodni.
Pierwsza dawka: 6 tydzień życia
Druga dawka: 10-12 tydzień życia
Obie dawki szczepionki należy podać do 24 tygodnia życia.
6. PRIORIX - szczepionka p/odrze, śwince, różyczce.
Szczepienie podstawowe: 13-14 m-c życia
Dawka przypominająca: 10 rok życia
7. VARILRIX - p/ospie wietrznej
Szczepimy po 12-stym miesiącu życia (dzieci, młodzież, dorośli, którzy nie chorowali na ospę)
8. PREVENAR - szczepionka pneumokokowa
Ilość szczepień zależna od wieku dziecka:
* 2-6 miesiąc życia 4 dawki (3+1) - kolejno 3 dawki w odstępie przynajmniej miesiąca. Czwarta dawka w drugim roku życia.
* 7-11 miesiąc życia 3 dawki (2+1) - dwie dawki w odstępie przynajmniej miesiąca. Trzecia dawka w drugim roku życia.
* 12-23 miesiąc życia - 2 dawki. Druga dawka przy zachowaniu odstępu przynajmniej 2 miesięcy.
* 2-5 lat jedna dawka.
9. NEISVAC-C p/meningokokom grupy C
Szczepimy 2-12 miesiąc życia - 2 dawki zachowując dwumiesięczną przerwę.
Po 12-stym miesiącu życia (młodzież i dorośli) - 1 dawka szczepionki.
10. VAXIGRIP Junior
Szczepionka przeciw grypie dla dzieci od 6 miesiąca do 3 roku życia.
Chroni przed grypą po 2 do 3 tygodni po szczepieniu. Dzieciom do 9 roku życia, szczepionym po raz pierwszy podajemy 2 dawki w odstępie 4 tygodni.
Szczepienia przeciw grypie należy wykonywać każdego roku (co roku inny wirus wywołuje grypę).
11. HAVRIX 720 Junior szczepionka p/WZW typu A
Zalecana jest dzieciom w wieku przedszkolnym, szkolnym i młodzieży.
Pierwsza dawka 2 rok życia- szczepienie pierwotne. Druga dawka - szczepienie uzupełniające 6-12 miesięcy od pierwotnego szczepienia.
12. FSME JUNIOR- szczepionka p/kleszczowemu zapaleniu mózgu KZM
Najlepiej rozpocząć szczepienie przed okresem żerowania kleszczy, czyli w zimie lub wczesną wiosną. Dzieci możemy szczepić dopiero po ukończeniu pierwszego roku życia, do wieku 15 lat. Schemat szczepienia 0-1-12 miesięcy: *pierwsza dawka - każdy termin(0)
* druga dawka 1 do 3 miesięcy po pierwszej dawce. Po 2 tygodniach od drugiego szczepienia występuje ochronne miano p/ciał na dany sezon aktywności
* 3 dawka podana w 5-12 miesięcy od drugiego szczepienia - daje trwałą odporność. Dawki przypominające po 3 i 5 latach. Schemat przyspieszony- 2 pierwsze dawki w odstępie 2 tygodni.
TERAZ WIEMY JUŻ WSZYSTKO- POZOSTAJE TYLKO WYBÓR.
Więcej na www.szczepienia.pl