Koronawirus - badanie przeciwciał

W późniejszej fazie infekcji, kiedy czułość testów molekularnych się obniża, kluczową rolę zaczynają odgrywać testy serologiczne wykrywające specyficzne przeciwciała anty-SARS-CoV-2. Wydają się one być idealnym dopełnieniem metody PCR, wydłużając czas umożliwiający przeprowadzenie wiarygodnej diagnostyki.

Przeciwciała są wykrywane najwcześniej po kilku dniach od wystąpienia objawów infekcji. Związane to jest z tzw. „okienkiem serologicznym”, czyli okresem pomiędzy zetknięciem się badanego z antygenem  wirusa a wyprodukowaniem przez limfocyty przeciwciał.

Rodzaje testów na koronawirusa

Obecnie dostępne są w Polsce dwa rodzaje testów:

  1. Badania molekularne wymazu z gardła lub nosogardła wykrywające materiał genetyczny wirusa w okresie ok. 2 dni przed pojawieniem się objawów, w trakcie choroby i w trakcie rekonwalescencji - tzw. test RT PCR (Reverse Transc.ription Polymerase Chain Reaction co oznacza reakcję łańcuchowej polimerazy z odwrotną transkrypcją).
  2. Badania serologiczne wykrywające przeciwciała powstające w wyniku odpowiedzi immunologicznej organizmu na wirusa:
  • szybkie testy kasetkowe z krwi włośniczkowej lub pełnej,
  • testy z krwi metodą immunoenzymatyczną ELISA z krwi lub osocza,
  • testy z krwi metodą chemiluminescencji z krwi lub osocza.

Istnieją także inne testy, które na chwilę obecną nie są w powszechnym użyciu i nie są dostępne w Polsce do szerokiego stosowania:

  • szybkie testy molekularne wykrywające materiał genetyczny wirusa u osób zakażonych
  • szybkie testy antygenowe wykrywające białko wirusa u osób aktualnie zakażonych

Test RT PCR

Celem badania RT PCR jest wykrycie obecności wirusa w wydzielinie pobranej z gardła lub nosogardła. Pozytywny wynik na obecność wirusa oznacza zakażenie u osoby badanej.

W przypadku wykrycia wirusa należy postępować zgodnie z wytycznymi Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (PSSE) właściwej dla miejsca zamieszkania osoby w celu zgłoszenia takiego wyniku i stosowania się do dalszych zaleceń, w tym odbycia kwarantanny lub zalecenia pobytu w szpitalu zakaźnym.

Należy mieć na uwadze to, że wynik odzwierciedla tylko i wyłącznie stan w czasie pobrania materiału. Jeden wynik może być ujemny, a już po kilkunastu godzinach następny może być dodatni. Jest to związane z ilością wirusa we krwi i zdolnością detekcji tą metodą. Wynik zawsze musi być skonsultowany w lekarzem i PSSE w kontekście stanu klinicznego osoby badanej (objawy, kontakty z innymi osobami).

Zgodnie z zaleceniami WHO jest to jedyny rekomendowany przez Departament Medyczny CMD test dla stwierdzenia aktualnej obecności koronawirusa SARS-CoV-2 i powszechnie stosowany w Polsce przez służby sanitarno-epidemiologiczne.

Badanie serologiczne na obecność przeciwciał

Celem tego badania jest sprawdzenie, czy nasz organizm wytworzył przeciwciała skierowane przeciw SARS-CoV-2.

Jako pierwsze w trakcie infekcji pojawiają się przeciwciała w klasie IgM (tzw. przeciwciała ostrej fazy choroby). Można je wykryć w 7 dniu wystąpienia objawów choroby lub później, czyli najwcześniej po 12 dniach zakażenia. Utrzymują się one przez różny okres czasu przez wiele tygodni, chociaż ich poziom stopniowo spada.

Drugim rodzajem przeciwciał są przeciwciała w klasie IgG. Pojawiają się one po kolejnych 7 dniach trwania choroby, utrzymują się dłużej niż przeciwciała w klasie IgM i uważa się obecnie, że mogą one chronić przed kolejnym zakażeniem SARS-CoV-2 większość osób. Opinia ta oparta jest na analogii z innymi wirusami z tej grupy. Niestety nie ma jeszcze pewności na jak długi okres czasu.

Diagnostyka serologiczna może mieć znaczenie w szczególności u osób, u których infekcja przebiegała bezobjawowo lub z łagodnymi objawami. Określenie optymalnego czasu wykonywania testów serologicznych jest związane ze zjawiskiem tzw. „okienka serologicznego” (w przypadku COVID-19 to czas 7-14 dni).

Diagnostyka koronawirusaSzacowana zmienność w wykrywalności wirusa rożnymi metodami diagnostycznymi w zależności od czasu wystąpienia objawów.

Najnowsze polskie zalecenia diagnostyczno-terapeutyczne oraz organizacyjne w zakresie opieki nad osobami zakażonymi lub narażonymi na zakażenie SARS-CoV-2 wydane 23.04.2020 r. mówią, że pierwszoplanowymi wskazaniami do badań serologicznych są prowadzenie dochodzeń epidemiologicznych i diagnostyki retrospektywnej zakażeń SARS-CoV-2 w celu oszacowania liczby / odsetka osób, które miały kontakt z wirusem, a także badań populacyjnych.

Zgodnie z tymi zaleceniami podstawą do stwierdzenia o braku zarażania jest potwierdzenie przez wiarygodny test serologiczny wytworzenia przeciwciał IgG anty-SARS-CoV-2 połączone z ujemnym wynikiem testu RT PCR.

Trzeba koniecznie pamiętać, że:

  • ujemny wynik badania dla tych dwóch przeciwciał IgG i IgM nie oznacza, że pacjent nie jest aktualnie zakaźny, do tego służy badanie RT PCR,
  • wynik dodatni IgM i IgG we krwi wymaga wykluczenia aktualnej możliwości zakażania poprzez konieczne dodatkowe wykonanie badania RT PCR, ponieważ pomimo obecności przeciwciał w późniejszej fazie choroby wirus nadal może być wykrywany w wydzielinach,
  • wynik dodatni IgG oraz ujemny IgM może z wysokim prawdopodobieństwem świadczyć o przebytej i zakończonej infekcji, przy czym dla całkowitej pewności dla wykluczenia kontynuacji zarażania zalecany jest dodatkowo test RT PCR z ujemnym wynikiem.

Wyniki badań serologicznych powinny być konsultowane z lekarzem.

Interpretacja i zalecenia medyczne w zależności od wyniku są następujące:

  • IgM (-), IgG (-): brak wytworzonych przeciwciał przeciw SARS-CoV-2 - brak aktualnej infekcji lub niewykluczona bezobjawowa faza infekcji,
  • IgM (+), IgG (-): brak wytworzonych przeciwciał przeciw SARS-CoV-2 w klasie IgG; obecne przeciwciała w klasie IgM mogące wskazywać na aktualne zakażenie - prawdopodobna trwająca infekcja koronawirusem. Konieczne zwolnienie lekarskie i izolacja społeczna oraz wykonanie testu RT PCR - w przypadku wyniku dodatniego należy przekazać informację do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej właściwej dla miejsca zamieszkania pacjenta celem objęcia kwarantanną,
  • IgM (-), IgG (+): dość duże prawdopodobieństwo przebytej i zakończonej infekcji. Brak wskazań do izolacji społecznej oraz zwolnienia lekarskiego. Dla uzyskania pewności braku zarażania konieczne wykonanie testu RT PCR - w przypadku wyniku dodatniego RT PCR należy przekazać informację do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej właściwej dla miejsca zamieszkania pacjenta celem objęcia kwarantanną.

Rekomendacje Centrum Medycznego Damiana dotyczące rodzajów testów serologicznych

1. Testy kasetkowe z krwi włośniczkowej lub pełnej

Produkowane są one przez wiele firm, nieznanych w Polsce i ich testy nie były walidowane w Polsce. Do czasu poprawy wiarygodności diagnostycznej nie zaleca się stosowania jakościowych tzw. szybkich testów kasetkowych (immunochromatograficznych) wykrywających przeciwciała anty-SARS-CoV-2. Dlatego Departament Medyczny CMD nie rekomenduje tych testów, nie może wskazać żadnej firmy, której testy byłyby jakościowo lepsze od innych oraz nie bierze odpowiedzialności za interpretację ich wyników.

2. Testy metodą ELISA lub chemiluminescencji z krwi lub osocza

Testami o potwierdzonej jakości laboratoryjnej są testy z krwi żylnej metodą immunoenzymatyczną (ELISA) lub metodą chemiluminescencji wykonane w certyfikowanych laboratoriach. Departament Medyczny CMD potwierdza, że zdiagnozowana tymi testami obecność przeciwciał anty-SARS-CoV-2 klasy IgG w skojarzeniu z ujemnym wynikiem testu molekularnego RT PCR może być podstawą do stwierdzenia o wytworzeniu przeciwciał, przebyciu zakażenia, wyleczeniu i aktualnym braku zakażania.

Zastosowanie testów serologicznych na obecność przeciwciał przeciw SARS-CoV-2 jako podstawa diagnozowania u pracowników zakażenia lub wytworzenia przeciwciał i braku zarażania innych

  • Badanie na obecność przeciwciał przeciw SARS-CoV-2 z inicjatywy pracodawcy może być wykonane wyłącznie po wyrażeniu zgody przez pracownika. Ocena wyników badań związanych z zakażeniem SARS-CoV-2 wykonywanych na życzenie pracownika lub pracodawcy może być zinterpretowana przez dedykowanego lekarza potrafiącego podczas konsultacji zinterpretować wyniki badań oraz przekazać zalecenia co do dalszego postępowania. Taka konsultacja odbywa się odpłatnie, poza zakresem abonamentu CMD.
  • Badanie to nie wchodzi w zakres badań Medycyny Pracy, ponieważ nie wynika z wytycznych odnoście orzekania o zdolności badanego do pracy. Informujemy, że przebywanie na kwarantannie czy sprawowanie opieki nad dzieckiem nie jest równoznaczne z czasową niezdolnością do pracy - czyli zwolnieniem lekarskim i nie wymaga wykonywania badań kontrolnych (zgodnie z kodeksem pracy badanie kontrolne wykonuje się tylko po zwolnieniu lekarskim z powodu choroby pracownika przekraczającej 30 dni).
  • Nie ma uzasadnienia odsuwania pracowników od pracy ze względu na brak odporności lub czynniki ryzyka potencjalnie ciężkiego przebiegu COVID-19 (choroby wywołanej SARS-CoV-2). Do tych czynników należą tzw. choroby współistniejące (nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, otyłość, cukrzyca, przewlekłe choroby układu oddechowego i astma, choroba nowotworowa) oraz wiek powyżej 60 lat. Pracownikowi można zaproponować pracę zdalną, jeśli jest to możliwe i pracownik wyrazi na to zgodę. Natomiast istnienie czynników ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19 nie może stanowić przesłanki do kierowania pracownika na badania medycyny pracy.
  • Niezależnie od wyników badań w kierunku zakażenia SARS-CoV-2 pracodawca powinien zapewnić pracownikom bezpieczny powrót do pracy poprzez stosowanie środków ochrony - dezynfekcji rąk, powierzchni roboczych, pomieszczeń, utrzymanie dystansu między pracownikami ok. 2 m, wietrzenie pomieszczeń roboczych, ustalenie zasad korzystania z przestrzeni wspólnych (pokoje socjalne, toalety) itp. dostosowane do grup pracowniczych, środowiska i procesów pracy.

Badania przeciwciał przeciw wirusowi SARS-CoV-2 w Centrum Medycznym Damiana

W Centrum Medyczne Damiana wykonywane są badania przeciwciał przeciw SARS-COV-2 metodą chemiluminescencji (CLIA):

  • przeciwciała p/ wirusowi SARS-Cov-2 IgM ilościowo met. CLIA
  • przeciwciała  p/ wirusowi SARS-Cov-2 IgG ilościowo met. CLIA

Materiałem pobieranym jest krew żylna. Pobrania są wykonywane w każdym punkcie pobrań Centrum Medycznego Damiana w godzinach otwarcia punktu pobrań, przy czym godzinami preferowanymi dla pobrań przeciwciał SARS-COV-2 są godziny 12:30-14:30.

Badania mogą być wykonywane na życzenie pacjenta, skierowanie od lekarza nie jest wymagane. Nie ma konieczności bycia na czczo przed pobraniem krwi. Koszt badań wynosi 140 zł (za każda klasę immunologiczną).*

Czas oczekiwania na wynik: 2 dni robocze.

W przypadku wyników dodatnich lub wątpliwych zalecana jest telekonsultacja lub kontakt z lekarzem prowadzącym w celu omówienia wyników badań i dalszego postępowania.

* Przedstawiona cena ma charakter informacyjny i nie stanowi oferty handlowej w rozumieniu Art.66 par.1 Kodeksu Cywilnego.