Choroba afektywna dwubiegunowa - przyczyny, objawy i metody leczenia ChAD

Data publikacji: 31.05.2022
Czas czytania: 11 minut
chad przyczyny objawy leczenie

Szacuje się, że zaburzenia afektywne dwubiegunowe (w tym ze spectrum dwubiegunowości) występują u ponad 8% całej populacji. Leczenie jest najważniejszym elementem zdrowia psychicznego — nawet, jeżeli u chorego wystąpił dotychczas tylko pierwszy epizod, ryzyko wystąpienia kolejnych jest wysokie.

Czym jest choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD), jakie są jej objawy i na czym polegają epizody choroby? Jak wygląda proces diagnostyczny i terapia zaburzenia? Gdzie szukać pomocy? Przeczytaj artykuł przygotowany przez naszych Ekspertów i umów się na konsultację psychiatryczną w Centrum Zdrowia Psychicznego Mind Health. Zapraszamy na wizytę!


Spis treści:


Zaburzenia psychiczne – podstawy klasyfikacji

Zgodnie z definicją encyklopedii zdrowia i klinicznego punktu widzenia, zdrowie psychiczne jest tożsame z brakiem zakłóceń czynności psychicznych, które uważane są za zjawisko chorobowe.

Psychiatra - chad

Konsultacja psychiatry - pierwszorazowa

od 260 zł

KUP WIZYTĘ

Zasadniczo, w klasyfikacji zaburzeń psychicznych, głównym kryterium są charakterystyczne zespoły objawów, które w przypadku choroby afektywnej dwubiegunowej występujących z określoną regularnością.

Obok grupy chorób ze współistniejącymi, pierwotnymi zaburzeniami myślenia (w tym zaburzenia świadomości), występują również schorzenia, w których dominującym objawem są zaburzenia nastroju, tzw. afektywne. Do chorób afektywnych zalicza się m.in.:

  • choroba afektywna jednobiegunowa (depresja okresowa);
  • choroba afektywna dwubiegunowa (epizody manii i depresji);
  • jednobiegunowa mania lub jednobiegunowa hipomania.

Choroba afektywna – schorzenie z dominującym zaburzeniem nastroju

Zdrowie psychiczne warunkowane jest prawidłowo funkcjonującymi czynnościami psychicznymi, z których wyróżnia się:

  • procesy poznawcze (tj. uwaga, pamięć, spostrzeganie i myślenie);
  • procesy emocjonalne (natężenie, zabarwienie, trwałość oraz rodzaj i intencjonalność);
  • procesy motywacyjne (poziom i kierunek potrzeb: psychologicznych, społecznych, biologicznych).

Zaburzenia afektywne cechują się współwystępowaniem znacznych wahań nastroju oddziałujących na samopoczucie i przeżycia chorego. Afekt to pojęcie odnoszące się do długo utrzymującego się stanu emocjonalnego i nastroju objawiającego się lękiem, depresją, manią, agresją lub gniewem.

To, co szczególnie wyróżnia w tej grupie schorzeń zaburzenie afektywne dwubiegunowe, to fakt, że u tego samego chorego, w różnym czasie, dochodzi do zmian nastroju (objawów) o charakterze depresyjnym i maniakalnym.


Czym jest choroba afektywna dwubiegunowa?

Choroba afektywna dwubiegunowa to zaburzenia charakteryzujące się występowaniem epizodów depresji i manii (minimum dwóch), czyli zaburzeń nastroju uwidaczniających się w postaci wzmożonej aktywności lub jej obniżenia. W przebiegu choroby dwubiegunowej występują okresy manii i hipomanii oraz depresji. Do zaburzeń dwubiegunowych zalicza się również nawracające epizody hipomanii lub manii.

Choroba afektywna dwubiegunowa w skrócie ChAD (ang. Bipolar Affective Disorder, BPAD) to zaburzenie obejmujące poważne wahania nastroju, których nie można zakwalifikować do pozostających w normie klinicznej zmian samopoczucia. Schorzenie zwane było dawniej depresją maniakalną, psychozą afektywną, psychozą maniakalno-depresją lub cyklofrenią. 

Co jeszcze warto wiedzieć o ChAD?

Choroba afektywna dwubiegunowa cechuje się przede wszystkim dwufazowością, czyli naprzemiennym występowaniem objawów depresji, napadowej manii i hipomanii z rozmaicie długą przerwą tzw. remisją (czasem, w którym dochodzi do zahamowania lub cofnięcia objawów choroby).

Termin „dwubiegunowość” podkreśla charakter choroby, w której odmienne stany nastroju (depresja i mania) znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie chorego.

Wachlarz emocji towarzyszący schorzeniu sprawia, że sama choroba jest znacznie bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać. U jednych osób, między kolejnymi epizodami ChAD wyraźnie zauważa się wahania nastroju oraz ich intensywność, podczas gdy inni chorzy mogą nie doświadczyć „typowych” dla tego schorzenia stanów nastroju.

W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11, Bipolar and related disorders (zaburzenia afektywne dwubiegunowe i pokrewne), opisywane są jako epizodyczne zaburzenia nastroju, w których występują:

  • epizody lub objawy maniakalne,
  • epizody lub objawy mieszane,
  • epizody lub objawy hipomaniakalne,

które są zazwyczaj przeplatane epizodami depresyjnymi lub okresami, w których zauważa się występowanie objawów depresyjnych.

terapia chad


Objawy choroby dwubiegunowej

Literatura specjalistyczna opisuje objawy choroby afektywnej dwubiegunowej jako cykliczne wahania nastroju lub epizody, w których doświadcza się różnych stanów emocjonalnych. Nie każda osoba chora przeżywa je w ten sam sposób i w równie podobnym czasie. Intensywność epizodów depresyjnych i maniakalnych może być różna lub zmieniać się wraz z wiekiem.

W źródłach literaturowych pojawia się wzmianka o ChAD, jako chorobie występującej z ostrym początkiem, około dwudziestego roku życia u osób o budowie ciała typu pyknicznego (osoba ze znaczną nadwagą, otyła, średniego lub niskiego wzrostu, krótkich kończynach i skłonnością do okresowych zmian nastroju).

Obserwuje się, że częstotliwość faz choroby wzrasta w średnim wieku, a maleje około 70-go roku życia. Zauważono, że objawy ChAD łagodnieją i pojawiają się u osób starszych rzadziej. Istnieją przypadki choroby, w której przebieg choroby – cykliczność i regularność jest wręcz przewidywalna. Taki obraz choroby nie występują zbyt często u osób chorych.

U dzieci, w początkowej fazie choroby, może częściej występować jedna faza choroby i zazwyczaj jest nią stan depresyjny.

Zaburzenia nastroju typowe dla choroby afektywnej dwubiegunowej charakteryzują się zmianą afektu lub nastroju w jednym z wymienionych kierunków:

  • depresji – uczucia niepokoju,
  • manii – podwyższonego nastroju

Faza depresyjna jako objaw choroby afektywnej dwubiegunowej, cechuje się złym nastrojem, niepokojem ruchowym, lękami i występującymi u chorego, np. myślami samobójczymi. Z kolei faza maniakalna w ChAD objawia się nadmierną energią, wzmożonym napędem, euforią i np. nadmiernym gadulstwem.


Epizody maniakalne i hipomaniakalne

Mania i hipomania wpisane są w charakter choroby afektywnej dwubiegunowej, choć to zupełnie dwa różne typy epizodów.

Mania definiowana jest jako stan psychotyczny, w którym charakterystyczne jest patologiczne podwyższenie nastroju, nieuzasadniony optymizm (euforia), zwiększona aktywność i pobudzenie. Mania jako jedno z afektywnych zaburzeń nastroju może, lecz nie musi cechować się współwystępowaniem objawów psychotycznych.

Ostra mania jako sporadyczny epizod występuje rzadko, ale wpisana jest jako element występujący w przebiegu ChAD. Mania, która może wywołać u chorego stan pełnego oderwania od rzeczywistości, czyli psychozy, nierzadko wymaga hospitalizacji.

Hipomania to termin odnoszący się do łagodniejszej i zdecydowanie częściej występującej formy manii. W przeciwieństwie do fazy maniakalnej powoduje znacznie mniej zauważalne problemy – zarówno w życiu codziennym, jak i zawodowym czy towarzyskim.

Psycholog - chad

Konsultacja psychologa

od 150 zł

KUP WIZYTĘ

Epizody maniakalne i hipomaniakalne w chorobie afektywnej dwubiegunowej, obejmują występowanie trzech lub więcej objawów, w tym m.in.:

  • pobudzenie i zwiększona aktywność;
  • nerwowość, nadmierny, euforyczny optymizm;
  • nadmierna pewność siebie;
  • nadmierna gadatliwość i gonitwa myśli;
  • uczucie rozproszenia;
  • zmniejszona potrzeba snu, zaburzenia snu;
  • zachowania irracjonalne, niebezpieczne (związane np. z ryzykowną jazdą samochodem czy przygodnymi kontaktami seksualnymi);

Epizod hipomaniakalny i maniakalny sprawia, że chory czuje się pewny siebie, podekscytowany, żądny przygód lub drażliwy i rozproszony zarazem. W tej fazie, objawy choroby mogą się stopniowo nasilać, osiągając szczyt, po czym stopniowo wracać do normalnego stanu.

Stan maniakalny i hipomaniakalny choroby wywołuje:

  • wesołkowatość, podekscytowanie i dobre samopoczucie;
  • drażliwość, dekoncentrację;
  • zwiększony popęd seksualny i pobudzenie;
  • pewność siebie;
  • przekonanie o nietykalności;
  • przekonanie, że określone czynności jest się w stanie wykonywać lepiej niż dotychczas lub lepiej niż inni;
  • przekonanie, że nie można wypowiadać swoich słów wystarczająco szybko;
  • przekonanie o mniejszej (niż dotychczas) potrzebie snu.

Objawy choroby w fazie pobudzenia sprawiają, że po ich ustąpieniu Pacjent odczuwa zawstydzenie swoim zachowaniem i obietnicami. Nastrój ulega obniżeniu, a chory odczuwa znaczne zmęczenie – nadmierną senność i potrzebę odpoczynku.


Epizody depresyjne w ChAD

Szacuje się, że w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej epizody maniakalne występują rzadziej niż depresyjne. Objawy obniżonego nastroju i inne współwystępujące, nasilają się stopniowo i osiągają szczyt.

Chorobowe obniżenie nastroju to coś więcej niż zwykły smutek i przygnębienie. Pacjenci doświadczający stanów depresyjnych odczuwają głębokie przeświadczenie o poczuciu winy i nicości, obawą przed śmiercią lub chorobą. Chorobliwe myśli obejmują te, nierzadko związane z samobójstwem lub zamiarem jego popełnienia.

Czas trwania epizodu depresyjnego, w którym znaczącemu pogorszeniu ulega samopoczucie chorego, może wynosić kilka tygodni, a nawet miesięcy i tak samo jak w przypadku stanu maniakalnego czy hipomaniakalnego, poważnie zaburzyć codzienne życie i funkcjonowanie pacjenta.

Epizod depresyjny w chorobie afektywnej dwubiegunowej, obejmuje występowanie takich objawów jak:

  • obniżony nastrój i samopoczucie;
  • spadek energii życiowej;
  • płaczliwość i smutek;
  • ospałość i chroniczne zmęczenie;
  • brak lub niska pewność siebie;
  • poczucie nicości, winy, beznadziei, bezwartościowości;
  • obniżona koncentracja;
  • myśli i próby samobójcze.

Stan depresyjny wywołuje u chorego szereg niepokojących objawów, które przyczyniają się m.in. do:

  • zaburzenia lub braku snu;
  • zaburzenia w sposobie jedzenia (spożywanie zbyt mało lub zbyt dużo);
  • wycofania z życia społecznego (unikanie spotkań towarzyskich, rodzinnych, z innymi ludźmi);
  • zażywania środków psychoaktywnych (nadużywania alkoholu, narkotyków, dopalaczy, leków);
  • doświadczania ruminacji, obsesyjnych myśli i poświęcania znacznej części czasu na myśleniu o rzeczach przykrych, trudnych, wstydliwych;
  • zmniejszenia dotychczasowej aktywności;
  • myśli i prób samobójczych.

objawy epizodu depresji w chad


Rodzaje zaburzeń afektywnych dwubiegunowych

Uwzględniając nieprzewidywalność choroby a tym samym zmian nastroju, u osoby chorej na zaburzenia afektywne dwubiegunowe mogą wystąpić objawy o różnym nasileniu oraz różnej częstotliwości.

Zróżnicowany przebieg choroby determinuje podział ChAD na podtypy, którymi są m.in.:

  • zaburzenie afektywne I typu:
    • co najmniej jeden epizod maniakalny;
    • stan poprzedzony hipomanią lub depresją;
    • stan wywołujący kolejno: hipomanię lub depresję;
    • epizod może przyczynić się do zaburzenia postrzegania rzeczywistości w przebiegu ostrym (psychoza);
  • choroba afektywna dwubiegunowa typu II:
    • co najmniej jeden epizod depresyjny (w tym dużej depresji);
    • co najmniej jeden epizod hipomanii;
    • brak wywołanego stanu maniakalnego;
  • choroba afektywna dwubiegunowa z szybką zmianą faz (ang. rapid cycling bipolar, tł. szybka jazda na rowerze):
    • w ciągu jednego roku Pacjent doświadcza 4 lub więcej epizodów depresji, manii lub hipomanii;
    • poszczególne fazy choroby (objawy manii lub depresji) występują po sobie w krótkim czasie lub przechodzą jednostajnie (jedna po drugiej) co oznacza, że mogą nie występować w tego rodzaju ChAD okresy remisji;
    • ChAD z szybką zmianą faz przebiega w charakterystyczny sposób, stąd w terminologii występuje angielskie tłumaczenie szybkiej jazdy na rowerze;
  • zaburzenia cyklotymiczne – cyklotymia:
    • charakteryzuje się występowaniem przewlekłego stanu objawów hipomanii i depresyjnych;
    • zazwyczaj występują mniej poważne stany depresyjne;
    • u osób dorosłych trwa co najmniej dwa lata;
    • u dzieci i dorastającej młodzieży stan utrzymuje się co mniej rok;
  • choroba afektywna dwubiegunowa o cechach mieszanych:
    • chory doświadcza w tym samym lub podobnym czasie stanów maniakalnych, hipomaniakalnych i depresyjnych lub epizody występuj bardzo szybko po sobie.

Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11 wyróżnia inne określone i nieokreślone zaburzenia nastroju, które noszą znamiona zaburzeń afektywnych dwubiegunowych lub pokrewnych. W tej grupie zaburzeń psychicznych znajdują się objawy i zachowania, które nie są przejawem innego stanu chorobowego i nie wynikają z wpływu substancji psychoaktywnych (w tym alkoholu czy narkotyków, np. kokainy) na ośrodkowy układ nerwowy (w wyniku aktywnego brania lub jako skutek odstawienia).

Zaburzenia afektywne dwubiegunowe według ICD-10

Zaburzenia typowe dla ChAD charakteryzują się występowaniem dwóch lub więcej epizodów chorobowych, tj. zaburzonego nastroju w postaci wzmożonego pobudzenia i aktywności (hipomania lub mania) oraz obniżenia nastroju (depresja). Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 wyróżnia:

  • zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie epizod hipomanii;
  • zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie epizod maniakalny bez objawów psychotycznych;
  • zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie epizod maniakalny z objawami psychotycznymi;
  • zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie epizod depresji o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu;
  • zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie epizod ciężkiej depresji z objawami psychotycznymi;
  • zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie epizod mieszany;
  • zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie remisja;
  • inne zaburzenia afektywne dwubiegunowe;
  • zaburzenia afektywne dwubiegunowe, nieokreślone.

objawy chad


Okres remisji w chorobie dwubiegunowej

W przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego okresem remisji określa się czas, w którym osoba chorująca całkowicie lub częściowo nie odczuwa objawów schorzenia. Okres remisji może występować jako naturalne zjawisko wpisane w przebieg choroby lub być wynikiem skutecznie prowadzonego leczenia.

W przypadku łagodniejszego przebiegu ChAD okres remisji może być pozorny i wynikać z faktu, że odczuwane przez chorego objawy są jeszcze mniej dotkliwsze. Pacjenci muszą jednak kontynuować leczenie i przestrzegać zaleceń lekarza prowadzącego, a w przypadku pytań, skonsultować się z psychiatrą (psychoterapeutą).

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA WIZYTĘ

Przyczyny choroby afektywnej dwubiegunowej

W etiologii zaburzenia ChAD znacząca role odgrywają czynniki genetyczne, czyli predyspozycje rodzinne. Szacuje się, że choroba dotyka około 20% krewnych pierwszego stopnia. Ryzyko schorzenia dwubiegunowego wzrasta, gdy dochodzi do zaburzenia równowagi neuroprzekaźnictwa w ośrodkowym układzie nerwowym – mózgu.

W chorobie dwubiegunowej także zaobserwowano zmiany towarzyszące przesunięciu elektrolitowemu i zwiększeniu poziomu sodu komórkowego. Stwierdzono również zmiany związane z metabolizmem monoamin (…)[1]

Poza czynnikami biologicznymi i uwarunkowaniami genetycznymi, do przyczyn rozwoju choroby afektywnej dwubiegunowej zalicza się również:

  • czynniki psychologiczne;
  • czynniki środowiskowe;
  • czynniki społeczne.

Zauważono, że CHAD może być wynikiem chronicznego stresu lub uaktywnić się wskutek traumatycznego przeżycia. Pacjenci ze zdiagnozowaną chorobą afektywną, nierzadko doświadczyli w dzieciństwie ciężkiego przeżycia lub stresującego wydarzenia w wieku dorosłym.

Zwiększone ryzyko choroby dwubiegunowej upatruje się m.in. w:

  • dziecięcej traumie i doświadczeniu:
    • przemocy fizycznej;
    • przemocy seksualnej;
    • przemocy emocjonalnej;
    • zaniedbaniu;
    • utracie bliskiej osoby;
    • innym traumatycznym przeżyciu;
  • w stresującym wydarzeniu życiowym, takim jak:
    • utrata bliskiej osoby, bliskiej więzi;
    • nadmiar obowiązków, presja zawodowa;
    • traumatyczne przeżycie;
    • problemy rodzinne, zawodowe;
    • uczestnictwo w wypadku, doświadczenie niebezpieczeństwa;
    • utrata płynności finansowej;
    • doświadczenie znęcania, zastraszania, nękania, stalkingu, mobbingu.
  • w czynnikach środowiskowych:
    • obok uwarunkowań genetycznych, wpływ na rozwój choroby ma wychowanie i przebywanie w rodzinie obarczonej ChAD;
  • w spożywaniu i uzależnieniu od substancji psychoaktywnych, takich jak:
    • leki, których efektem ubocznym są stany manii, hipomanii i depresyjne (w tym jako objaw odstawienia leku w trakcie leczenia); do tej grupy zalicza się leki przeciwdepresyjne, sterydy, interferon, leki przeciwnowotworowe;
    • alkohol, narkotyki i inne substancje psychoaktywne wywołujące objawy podobne do manii, hipomanii i depresji oraz mogące wzmacniać objawy już istniejącej choroby (w tym spożywanie innych substancji psychoaktywnych w trakcie leczenia ChAD).
  • w zaniedbaniach higieny życia psychicznego i potrzeb fizjologicznych dotyczących snu i czuwania, takich jak:
    • wymuszona bezsenność;
    • praca zmianowa;
    • aktywność w godzinach nocnych.

chad konsultacja psychiatry


Leczenie choroby afektywnej dwubiegunowej

Osoby ze zdiagnozowaną chorobą afektywną dwubiegunową, powinny poddać się właściwemu leczeniu, które składa się z:

  • odpowiedniej farmakoterapii;
  • psychoterapii;
  • psychoedukacji;
  • profilaktyki zdrowia.

W leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej stosuje się przede wszystkim farmakoterapię – leki przepisywane przez lekarza, specjalistę psychiatrii. Leczenie należy rozpocząć bez względu na to, w jakiej fazie choroby znajduje się Pacjent (zarówno podczas epizodów manii, hipomanii, depresji, jak i remisji choroby). Pomoc doświadczonych specjalistów z zakresu psychiatrii i psychoterapii oferuje Centrum Zdrowia Psychicznego Mind Health.

W przypadku hospitalizacji i leczenia szpitalnego Pacjent pozostaje pod specjalistyczną opieką, a leczenie polega na poprawie stanu zdrowia i złagodzenia objawów.

Niezbędnym elementem leczenia jest prowadzenie działań profilaktycznych, zwłaszcza, że choroba w wielu przypadkach cechuje się przebiegiem cyklicznym, z wysokim ryzykiem nawrotów.

W farmakoterapii leki dobierane są indywidualnie – do potrzeb Pacjenta. Najważniejszą grupą leków stosowanych w terapii choroby afektywnej dwubiegunowej są leki normotymiczne nazywane stabilizatorami. Ponadto, przypisywane są leki przeciwdepresyjne, neuroleptyczne oraz nasenne.

Leki przypisywane w chorobie afektywnej dwubiegunowej:

  • leki normotymiczne: węglan litu, kwas walproinowy i jego sole, karbamazepina, lamotrygina i niektóre neuroleptyki;
  • leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI;
  • leki przeciwmaniakalne: olanzapina, klozapina, risperidon, kwetiapina;
  • leki przeciwlękowe: alprazolam, lorazepam, oxazepam, klorazepan, diazepam;
  • leki nasenne: zopiklon, zolpidem.

U osób z ChAD, najważniejszym elementem – poza leczeniem farmakologicznym – jest poprawa jakości i stylu życia dzięki udziale w psychoedukacji i odpowiednio dobranej terapii.

Należy podkreślić znaczenie higieny życia psychicznego w leczeniu ChAD i dalszemu rokowaniu – ze względu na nawroty choroby i jej cykliczny przebieg.  

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) cieszy się ogromną popularnością u osób ze zdiagnozowaną chorobą afektywną dwubiegunową, a jej efekty to przede wszystkim powrót Pacjenta do stanu równowagi i normalnego funkcjonowania (społecznego, rodzinnego, zawodowego).

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA WIZYTĘ


[1] Psychiatria, Michael Haslam, s. 277-278 – choroba afektywna dwubiegunowa; ISBN83-7150-194-3 wydanie I.


Źródła: