PTSD – objawy i leczenie zespołu stresu pourazowego

W ciągu jednego roku aż 27% dorosłych Europejczyków doświadcza przejawów złego stanu psychicznego. U znacznej części z nich może rozwijać się choroba psychiczna wymagająca specjalistycznej opieki medycznej. Z danych projektu EZOP, finansowanego z Narodowego Programu Zdrowia wynika, że u około 10% osób stwierdza się występowanie zaburzeń nerwicowych, w tym m.in. związanych ze specyficzną reakcją psychologiczną, do której zalicza się stresowe zaburzenie pourazowe.

Zespół Stresu Pourazowego, zwany w skrócie PTSD (ang. Post Traumatic Stress Disorder) to wynik urazu psychicznego i konsekwencja reakcji na silny stres. Jedną z wielu możliwości leczenia zaburzenia jest wsparcie terapeutyczne i farmakologiczne Pacjenta. Pomoc doświadczonych specjalistów z zakresu psychologii i psychiatrii oferuje Mind Health – Centrum Zdrowia Psychicznego.

Czym jest PTSD, jakie są przyczyny i objawy zaburzenia oraz na czym polega rola psychiatry i psychoterapeuty w terapii choroby? Przeczytaj artykuł przygotowany przez naszych Ekspertów.

Spis treści:


Czym jest PTSD?

Zespół Stresu Pourazowego, w najnowszej Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11, jest przypisywany do grupy zaburzeń szczególnie związanych ze stresem z kodami:

  • 6B40 – Zespół stresu pourazowego PTSD;
  • 6B41 – Złożony zespół stresu pourazowego.

PTSD jest formą reakcji na wydarzenie o mocnym wydźwięku psychicznym, związanym ze stresem lub traumatycznym zdarzeniem. Nadmiar negatywnych bodźców lub seria wydarzeń ze znaczną ilością silnych stresorów sprawia, że u chorego pojawia się silne zaburzenie lękowe.

Psycholog - stres

Konsultacja psychologa

od 150 zł

KUP WIZYTĘ

Zgodnie z kryteriami diagnostycznymi, ekstremalny stres i reakcja na niego, muszą następstwem traumatycznego wydarzenia (występuje więc po pewnym czasie od ekspozycji na czynnik stresogenny).

Z definicji, zespół stresu pourazowego jest specyficzną reakcją psychologiczną na wysoce stresujące wydarzenie, związane np. z realnym zagrożeniem utraty zdrowia lub życia. Jednak do czynników wywołujących PTSD zalicza się również wydarzenia z „normalnego” zakresu doświadczeń życiowych, choć trudnych i bolesnych (np. rozwód, śmierć bliskiej osoby, żałoba, problemy finansowe).

Osoby, u których rozpoznaje się zaburzenie (nawet pomimo dotychczasowego, dobrego zdrowia psychicznego), borykają się z zaburzeniami snu, koszmarami, silnym lękiem i depresją.

Uraz psychiczny wywołany silnym stresem, nie u każdej osoby wywoła objawy PTSD. Jednak do odpowiedniego różnicowania zaburzenia, doświadczenie określonego stresora jest konieczne, by móc zdiagnozować chorobę.

Historia PTSD

Pierwsze wzmianki o istnieniu silnej korelacji między traumatycznymi wydarzeniami a ich wpływem na zdrowie psychiczne, pochodzą już z okresu przed naszą erą. Opisy traumy związanej z działaniami wojennymi, można odnaleźć w wielu dziełach opisujących dzieje cywilizacji starożytnego Rzymu, Grecji czy Egiptu.

W wieku XX, stopniowe wprowadzenie określonej jednostki chorobowej do użycia w medycznej nomenklaturze, poprzedziło liczne kontrowersje w stosunku do definicji PTSD. Część specjalistów uważała, że zetknięcie się z nadzwyczaj stresującym wydarzeniem czy doświadczenie traumatycznej sytuacji, wiąże się z oczywistym cierpieniem, więc nie ma potrzeby nadawania temu dodatkowego wymiaru objawów patologicznych.

W latach 70-tych XX wieku naukowcy zajęli się badaniem wpływu stresu pourazowego na zdrowie psychiczne. Oceniano wówczas przeżycia wojenne zarówno u osób uczestniczących w wojnie w Wietnamie, jak i u ofiar holocaustu. Badania rozszerzono i w ten sposób oceniano wpływ stresu wywołanego np. uczestnictwem w wypadku drogowym, napadem czy gwałtem.


Przyczyny zespołu stresu pourazowego

Wydarzenia, które mogą przyczynić się do rozwoju zaburzenia zwanego PTSD to m.in.:

  • bycie ofiarą:
    • poważnego wypadku samochodowego lub innych;
    • klęski żywiołowej;
    • gwałtu;
    • napaści;
    • przemocy seksualnej;
    • przemocy fizycznej (w tym w dzieciństwie);
    • krańcowego zaniedbania przez rodziców/opiekunów;
    • tortur;
    • przymusowego przesiedlenia;
  • uwięzienie;
  • bycie zakładnikiem;
  • bycie świadkiem traumatycznego wydarzenia;
  • nagła śmierć kogoś bliskiego.

ptsd przyczny objawy leczenie


Stres pourazowy – statystyki

Wyniki badania w projekcie EZOP pokazały, że na stwierdzonych 16% przypadków zaburzeń nerwicowych i pokrewnych, ponad 2% z nich było diagnozowanych jako PTSD.

Według źródeł literaturowych rozpowszechnienie zaburzenia pourazowego jest zależne od kraju, w którym badanie zachorowalności jest realizowane. Szacuje się, że PTSD może występować u 1% populacji danego regionu, jak i osiągać wynik 18%. W Polce odnotowuje się zespół stresu pourazowego u ponad 10% społeczeństwa.

Z kolei inne badania udowodniły związek między występowaniem u Pacjenta innych zaburzeń natury psychicznej w przeszłości, a wyższym prawdopodobieństwem wystąpienia PTSD w przyszłości w przypadku narażenia się na sytuacje o wysokim poziomie stresu (traumy).

Badanie „Symptoms of Depression, Anxiety, Post-Traumatic Stress Disorder, and Suicidal Ideation Among State, Tribal, Local, and Territorial Public Health Workers During the COVID-19 Pandemic” zrealizowane w Stanach Zjednoczonych w roku 2021, w którym wzięło udział 26 174 respondentów, wykazało, że u ponad 36% z nich stwierdzono objawy zespołu stresu pourazowego.


Zespół stresu pourazowego – czynniki ryzyka

Zespół stresu pourazowego może rozwinąć się w odpowiedzi na wyjątkowo groźne wydarzenie, jak również w wyniku długofalowej ekspozycji na obciążające psychikę sytuacje. Osoby z PTSD należy leczyć tak jak w przypadku innych, powszechnie występujących zaburzeń psychicznych.

Psychiatra - ptsd

Konsultacja psychiatry - pierwszorazowa

od 260 zł

KUP WIZYTĘ

Zauważa się zwiększone prawdopodobieństwo ryzyka wystąpienia PTSD u osób:

  • u których w przeszłości wystąpiło inne zaburzenie natury psychicznej, w tym:
    • zaburzenia lękowe;
    • lęk paniczny;
    • choroba afektywna (np. nawracające stany depresyjne);
    • depresja;
    • dystymia;
  • o określonych cechach osobowości (temperamencie), u których uraz może przyczynić się do rozwoju zaburzenia, w tym: introwersja, niższe poczucie własnej wartości;
  • predyspozycje genetyczne;
  • obecność wcześniejszej traumatyzacji (np. w przypadku żołnierzy):
    • zetknięcie się z osobami rannymi;
    • bycie świadkiem czyjejś śmierci, śmiertelnego wypadku komunikacyjnego;
    • doświadczenie silnego uczucia bezradności, strachu;
  • nasilenie intensywności traumy:
    • im wyższe ryzyko narażenia się na traumatyczne przeżycia, tym wyższe ryzyko pojawienia się PTSD;
  • predyspozycje środowiskowe:
    • dysfunkcja w systemie rodzinnym;
    • doświadczenie przemocy domowej;
    • traumy z dzieciństwa;
    • brak odpowiedniego systemu wsparcia;
  • brak odpowiedniego wsparcia społecznego po wydarzeniu lub niewielkie wsparcie ze strony otoczenia;
  • ubóstwo rodziców;
  • płeć:
    • kobiety chorują częściej niż mężczyźni;
    • w przypadku kobiet w średnim wieku, prawdopodobieństwo, że rozwinie się PTSD, jest dwa razy większe niż u mężczyzn;
  • wiek:
    • obserwuje się zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia choroby u adolescentów;

Objawy PTSD

Syndrom PTSD może powodować wiele objawów psychicznych i fizycznych. Osoby doświadczające stresu pourazowego doświadczają m.in.:

  • natrętnych, przerażających myśli;
  • retrospekcji:
    • ciągłe przeżywanie traumy;
    • towarzyszące im objawy somatyczne tj. nadmierne pocenie, przyspieszony oddech, szybsze bicie serca (kołatanie);
  • koszmarów sennych;
  • emocjonalnego odrętwienia;
  • silnego poczucia winy;
  • depresji;
  • ciągłego zamartwiania się;
  • utraty zainteresowań.

Trudne emocje towarzyszące zespołowi stresu pourazowego sprawiają, że codzienne funkcjonowanie staje się kłopotliwe. Osoby zmagające się z PTSD unikają miejsc, wydarzeń, a nawet przedmiotów przypominających im o cierpieniu. Zetknięcie z „unikanym” sprawia, że wywołane zostają przeszłe doświadczenia związane z traumą.

Do symptomów PTSD zalicza się ciągłe odczuwanie napięcia i podenerwowania. Tym, co wyróżnia ASD (ciężką reakcję na stres) od zespołu stresu pourazowego, jest fakt, że w przypadku tego drugiego objawy utrzymują się dłużej niż kilka tygodni.

PTSD wywołuje u chorych trudności z koncentracją, uwagą, zaburzenia w sposobie odżywiania i snu. Niektóre osoby z PTSD nie wykazują żadnych objawów przez długi czas od traumatycznego wydarzenia, zatem choroba może pojawić się znacznie później niż czynnik stresogenny.

Objawy stresu pourazowego:

  • ponowne (wielokrotne) przeżywanie nadmiernie obciążającego psychicznie (traumatycznego) wydarzenia z przeszłości;
  • opóźniona lub przedłużona reakcja na wydarzenie traumatyczne (krótko lub długotrwałe) o charakterze zagrażającym, wywołującym ciężkie przeżycia (nie tylko u osób z PTSD);
  • doświadczanie przykrych, „żywych” obrazów wydarzenia, natrętnych wspomnień, retrospekcji, koszmarów sennych;
  • zmysłowe, emocjonalne i fizyczne doznania związane z traumą;
  • unikanie myśli i wspomnień o wydarzeniu, a także unikanie działań, sytuacji, przedmiotów lub osób przypominających zdarzenie;
  • nadmierna czujność;
  • wzmożona reakcja zaskoczenia na bodźce (osoby z PTSD łatwo wystraszyć);
  • doświadczanie odczucia odrętwienia, emocjonalnego przytępienia, odizolowania od innych
  • nadmierne pobudzenie wegetatywne z nadmierną czujnością i wzmożoną reaktywnością na bodźce;
  • zaburzenia snu, bezsenność;
  • lęk;
  • depresja;
  • wyobcowanie;
  • anhedonia;
  • myśli samobójcze.

Na czym polega diagnoza zespołu stresu pourazowego?

Specjaliści w zakresie psychologii i psychiatrii mają doświadczenie, wiedzę oraz umiejętności niezbędne w diagnostyce różnicowej zespołu stresu pourazowego. Prawidłowa ocena objawów stresu pourazowego oraz ogólnego stanu zdrowia Pacjenta pozwala odpowiednio dobrać ścieżkę leczenia w tym najodpowiedniejszych narzędzi psychiatrycznych.

W diagnozowaniu PTSD specjaliści posługują się opisem klinicznym i wskazówkami diagnostycznymi zaburzenia, a także badawczymi kryteriami diagnostycznymi (niezbędnymi warunkami rozpoznania zespołu stresu pourazowego).

stres pourazowy metody terapii

Diagnoza zespołu stresu pourazowego polega na weryfikacji kryteriów objawowych, w tym:

  • kryterium podstawowe dotyczące stresora i skali jego nasilenia, w związku z tym:
    • osoba doświadczyła, była świadkiem lub została skonfrontowana ze zdarzeniem niosącym śmierć, zagrożenie życia, względnie poważne zranienie fizyczne, lub naruszenie fizycznej integralności siebie lub innych;
    • reakcja osoby doświadczającej silnych emocji, obejmowała intensywny strach, bezsilność lub przerażenie;

Ponadto, Pacjenci z PTSD doświadczają innych, kategoryzowanych w skali rozpoznawczej stresu pourazowago objawów, które muszą zostać zweryfikowane przez specjalistę - psychiatrę lub psychologa:

  • uporczywe przypominanie lub „odżywanie” stresora w tym:
    • przeżywanie natrętnych reminiscencji (przebłysków), żywych wspomnień, nawracających snów;
    • doświadczenie dystresu przy ekspozycji na okoliczności przypominające lub związane ze stresorem;
    • postawa unikania okoliczności przypominających lub powiązanych ze stresorem (jednocześnie związane z brakiem takiego zachowania przed jego działaniem);
  • wystąpienie jednego z wymienionych poniżej kryteriów:
    • niemożność przypomnienia sobie, częściowo lub całkowicie, okresu ekspozycji na stresor;
    • epizody podwyższonej wrażliwości psychologicznej i pobudzenia niewystępujące przed urazem, m.in. trudności w zasypianiu, przedwczesne budzenie się, drażliwość, wybuchy agresji i gniewu, trudności w koncentracji, nadmierna czujność, wyolbrzymiona reakcja na bodziec.

PTSD – test diagnostyczny

Jednym z narzędzi najczęściej stosowanych do pomiaru reakcji na stres pourazowy, jest 6-punktowa Skala Wpływu Zdarzeń IES-6 (ang. Impact of Event Scale-Revised). Test obejmuje 3 grupy objawów PTSD uchwyconych w 22 częściach. Dzięki IES-6 możliwy jest pomiar stresu i lęku wywołanych wydarzeniami traumatycznymi w ciągu minionych 7 dni od wystąpienia stresora.

Osoba poddawana badaniu na każde z zadanych pytań odpowiada, zaznaczając jedną z pięciu najbliższych prawdzie odpowiedzi (zaznaczając: „w ogóle”, „trochę”, „umiarkowanie”, „często” lub „bardzo często”) dotyczących zachowań, uczuć i myśli związanych z wydarzeniem urazowym:

Zestaw pytań IES-6 różnicujących zaburzenie pourazowe zespołu PTSD:

  1. W ciągu ostatniego tygodnia każde przypomnienie sobie o tamtym wydarzeniu przywoływało uczucia z tym związane.
  2. W ciągu ostatniego tygodnia miałem kłopoty ze snem.
  3. W ciągu ostatniego tygodnia różne rzeczy lub wydarzenia przypominały traumatyczne wydarzenie.
  4. W ciągu ostatniego tygodnia czułem się zirytowany i zdenerwowany.
  5. W ciągu ostatniego tygodnia unikałem denerwowania się, kiedy o tym myślałem lub mi o tym przypominano.
  6. W ciągu ostatniego tygodnia myślałem o tym, chociaż nie miałem zamiaru.
  7. W ciągu ostatniego tygodnia czułem, jakby to się nie wydarzyło lub nie było rzeczywiste.
  8. W ciągu ostatniego tygodnia trzymałem się z dala od rzeczy lub sytuacji, które mi przypominały o tamtym wydarzeniu.
  9. W ciągu ostatniego tygodnia przychodziły mi na myśl urywki lub sceny z tamtego zdarzenia.
  10. W ciągu ostatniego tygodnia byłem niespokojny i łatwo mnie było przestraszyć.
  11. W ciągu ostatniego tygodnia starałem się nie myśleć o tamtym wydarzeniu.
  12. W ciągu ostatniego tygodnia zdawałem sobie sprawę, że wciąż mam wiele uczuć związanych z tamtym wydarzeniem, ale nie radziłem sobie z nimi.
  13. W ciągu ostatniego tygodnia moje uczucia związane z tamtym wydarzeniem były trochę odrętwiałe.
  14. W ciągu ostatniego tygodnia zachowywałem się lub czułem, jakbym znowu tam był.
  15. W ciągu ostatniego tygodnia miałem problemy z zaśnięciem.
  16. W ciągu ostatniego tygodnia przychodziły fale silnych uczuć związanych z tamtym zdarzeniem.
  17. W ciągu ostatniego tygodnia próbowałem usunąć wspomnienia z tamtego wydarzenia z pamięci.
  18. W ciągu ostatniego tygodnia miałem problem ze skoncentrowaniem się.
  19. W ciągu ostatniego tygodnia przypomnienie sobie o tamtym wydarzeniu powodowało, że odczuwałem reakcje fizyczne, takie jak pocenie się, trudności w oddychaniu, nudności lub kołatanie serca.
  20. W ciągu ostatniego tygodnia miałem koszmary o tamtym zdarzeniu.
  21. W ciągu ostatniego tygodnia byłem bardzo czujny.
  22. W ciągu ostatniego tygodnia starałem się o tym nie rozmawiać. [1]

Leczenie PTSD

Objawy eksponowane w zaburzeniu PTSD w wyniku relacji na silny bodziec stresogenny, mogą wystąpić u każdego. Traumatyczne wydarzenie niesie za sobą pokłady wielu silnych emocji, dlatego uznaje się część z tych symptomów za takie, które mieszczą się w granicach „normy”.

Mimo tego, że objawy silnego stresu pourazowego mogą minąć z czasem, nie wolno ich lekceważyć. Zwłaszcza w przypadku dużego prawdopodobieństwa pojawienia się powikłań i trwałych zmian osobowości. Leczenie PTSD jest możliwe i skuteczne. W leczeniu zespołu stresu pourazowego wyróżnia się metody psychoterapeutyczne oraz farmakologiczne.

 

Formy psychoterapii w leczeniu PTSD

Leczenie terapeutyczne Pacjentów ze zdiagnozowanym zespołem stresu pourazowego, odbywa się poprzez takie formy jak:

  • terapia kognitywno-behawioralna (terapia poznawczo-behawioralna);
  • psychoterapia dynamiczna;
  • desensytyzacja;
  • terapia EMDR (terapia odwrażliwiania i przetwarzania za pomocą ruchu gałek ocznych; ang. Eye Movement Desensitization and Reprocessing);
    • redukowanie intensywności reakcji lękowych wywołujących zespoły objawowe zaburzenia pourazowego;
  • terapia ekspozycyjna:
    • elementy redukowania lęku w procesie przywoływania stresogennych bodźców (doświadczeń traumatycznych);
    • terapia przedłużonej ekspozycji jest praktykowana w USA przez Departament ds. Weteranów;
  • grupy samopomocowe – terapia grupowa.

Psychoterapia radzenia sobie z lękiem u osób ze zdiagnozowanym zespołem stresu pourazowego obejmuje:

  • trening oswajania stresu;
  • treningi relaksacji;
  • warsztaty pozytywnego myślenia;
  • trening asertywności;
  • sposoby blokowania myśli;
  • terapię zabawą;
  • psychoedukację;
  • wzmacniane własnej autonomii;
  • odbudowywanie zaufania;
  • uznanie traumatycznych doświadczeń;

Farmakoterapia w zespole stresu pourazowego

Najlepsze rezultaty w leczeniu osób z PTSD – zwłaszcza w ostrej i przewlekłej formie choroby – odnotowuje się w przypadku stosowania jednoczesnej psychoterapii i farmakoterapii. W leczeniu PTSD stosuje się leki:

  • przeciwdepresyjne z grupy SSRI (ang. selective serotonin reuptake inhibitors; inhibitory zwrotne wychwytu serotoniny):
    • obserwuje się korzystne działanie u 70% leczonych na PTSD osób;
  • SNRI (ang. serotonin-norepinephrine reuptake inhibitor; selektywne inhibitory wychwytu noradrenaliny i serotoniny);
  • przeciwdepresyjne, w tym:
    • tianeptyna;
    • wenlafaksyna;
    • trójcykliczne leki przeciwdepresyjne, TLPD;
  • anksjolityczne:
    • buspiron (tylko przy objawach GAD; ang. general anxiety disorder; lęku uogólnionego);
  • normotymiczne:
    • karbamazepina;
  • nootropowe;
  • przeciwlękowe:
    • benzodiazepiny;
  • β-blokery:
    • substancje blokujące receptory adrenergiczne;
  • nasenne:
    • zolpidem.

na czym polega terapia ptsd?


Ile trwa terapia zespołu stresu pourazowego?

Czas trwania terapii zespołu stresu pourazowego zależy od kilku czynników, w tym od ogólnej oceny stanu zdrowia Pacjenta, nasilenia objawów choroby oraz całego procesu leczenia, wybranych metod i technik psychologicznych.

Psychoterapia PTSD:

  • ostry PTSD – leczenie trwa powyżej 3 miesięcy;
  • przewlekły PTSD - leczenie trwa powyżej 6 miesięcy.

Czas trwania farmakoterapii:

  • ostry PTSD – od 6 miesięcy do 1 roku;
  • przewlekły PTSD – od 1 roku do 2 lat.

Czy PTSD można wyleczyć?

Leczenie zespołu stresu pourazowego ma pomóc Pacjentowi wrócić do normalnego życia i funkcjonowania. Zarówno psychoterapia jak i farmakoterapia zapobiegają powstawaniu trwałych zmian w psychice chorego (w tym zaburzeń osobowości).

Po wdrożeniu właściwej formy psychoterapii przez doświadczonego terapeutę, większość osób z PTSD doświadcza poprawy zdrowia psychicznego. O tym, że Pacjent dochodzi do pełni zdrowia świadczy przede wszystkim ustąpienie objawów, zachowań i myśli związanych z urazem.

 

[1] https://psychologiazaburzen.pl/ies-r-test-na-ptsd-zespol-stresu-pourazowego/

 

Źródła:

informacja dla pacjenta