Syndrom DDD – przyczyny, symptomy, terapia dorosłego dziecka z rodziny dysfunkcyjnej

Data publikacji: 25.05.2022
Czas czytania: 8 minut
syndrom ddd

Dysfunkcja w rodzinie to nie tylko problem alkoholowy lub utożsamiana z nią przemoc fizyczna. Zgodnie z definicją, dysfunkcja to nieprzystosowanie „czegoś” do pełnienia swojej pierwotnie określonej funkcji. Jedną z ról rodziny jest prawidłowa socjalizacja, a w przypadku dzieci z dysfunkcyjnych rodzin, jej brak jest źródłem wielu problemów w dorosłym życiu.

Czym jest syndrom dorosłego dziecka z rodziny dysfunkcyjnej (DDD)? Jakie są objawy DDD i gdzie szukać pomocy? Przeczytaj artykuł przygotowany przez naszych ekspertów i umów się na konsultację z doświadczonym psychologiem, psychoterapeutą i psychiatrą w Centrum Zdrowia Psychicznego Mind Health. Zapraszamy na wizytę!


Spis treści:

 

Rodzina dysfunkcyjna - cechy

Choć trudno jednoznacznie zdefiniować pojęcie „rodziny” pewne jest, że jako podstawowa grupa społeczna, w skład której wchodzą rodzice i ich dzieci, pełni jedną, najważniejszą funkcję – przygotowuje dziecko do samodzielnego odgrywania ról społecznych.

Całość rodzicielskiej więzi opiera się na wielu mechanizmach i spełnieniu równie dużej ilości potrzeb. Proces socjalizacji wprowadza młodego człowieka w świat dorosłych, dlatego rodzice powinni uczyć dziecko przestrzegania norm i zasad obowiązujących w społeczeństwie. Rodzina to zatem nie tylko forma życia społecznego, zapewniająca (pierwotnie) ciągłość biologiczną.

Psycholog - ddd

Konsultacja psychologa

od 150 zł

KUP WIZYTĘ

Nie ma więc wątpliwości, że od tego, w jaki sposób rodzina funkcjonuje, zależy, jak w dorosłym życiu będzie sobie radzić dziecko. „Prawidłowa opieka nad dzieckiem” to w przypadku rodzin dysfunkcyjnych pojęcie abstrakcyjne, ponieważ w takich rodzinach nic nie funkcjonuje dobrze, a zaburzona komunikacja, negatywne emocje i sztywne zasady to dla ich członków codzienność.

Dysfunkcyjność rodziny opiera się na braku poczucia bezpieczeństwa, a naturalny, zgodny z potrzebami dziecka porządek, związany z pełnionymi rolami, zostaje trwale zburzony. By „jakoś” funkcjonować, dzieci z takich rodzin znajdują różne sposoby radzenia sobie z emocjami i niskim poczuciem własnej wartości. Emocjonalna huśtawka i brak bliskości sprawiają, że dzieci z domów dysfunkcyjnych wcielają się w określone role – często wymuszone potrzebą bycia bardziej dojrzałym i odpowiedzialnym od rodzica (nieadekwatnie do faktycznego wieku dziecka).

Zespół cech i zachowań rodziny dysfunkcyjnej:

  • sztywne zasady panujące w domu;
  • silne podporządkowanie się problemom rodziców (alkoholizm, kłótnie, awantury, przemoc);
  • odgrywanie narzuconych, sztywnych ról;
  • brak lub ograniczony sposób komunikowania się członków rodziny między sobą;
  • zaprzeczanie oczywistym problemom;
  • rodzinne tajemnice, zakazy „nie mów”, „nie ufaj”, „nie odczuwaj”;
  • przestrzeganie zasad ograniczonego zaufania do innych, tłumienia emocji i potrzeby rozmowy z kimś o problemach – skutkiem braku dostosowania się, jest emocjonalny chłód rodzica, przemoc psychiczna (groźba, szantaż) i fizyczna (bicie).
  • problemy w wytyczaniu granic lub ich nieprzestrzeganie (w tym między rodzicem a dzieckiem);
  • ograniczone relacje z innymi, izolacja społeczna, brak przyjaciół;
  • brak intymności, bliskich więzi emocjonalnych;
  • życie w poczuciu wstydu i zakłopotania;
  • brak empatii, wzajemnego szacunku;
  • niemożność zaspokojenia indywidualnych potrzeb;
  • nierealistyczne oczekiwania wobec dzieci;
  • patologiczna więź sprawia, że członkowie żyją dla chorego systemu rodzinnego (dzieci odczuwają trudność w opuszczeniu rodziny, pomimo odczuwanej krzywdy);
  • ukrywanie kłamstw;
  • warunkowa miłość.

Czym jest syndrom DDD?

Syndrom DDD (Dorosłego Dziecka z rodziny Dysfunkcyjnej) oznacza osobę posiadającą emocjonalne i fizyczne deficyty, których źródłem jest wychowywanie w niedojrzałym systemie rodzinnym. Osoby z syndromem DDD borykają się z obciążeniami psychicznymi związanymi z przykrą przeszłością – doświadczeniami z okresu dzieciństwa i wchodzenia w dorosłość w atmosferze źle funkcjonującego systemu rodzinnego.

Rodzina dysfunkcyjna niekorzystnie wpływa na sposób postrzegania siebie i otoczenia. Osoby żyjące w zamkniętym, sztywnym systemie rodzinnym, w którym sposób komunikowania się jego członków oraz role są zaburzone, a o pozytywnych emocjach mówi się mało lub wcale – doświadczają dotkliwego cierpienia, kształtując w sobie równie nieodpowiednie mechanizmy obronne (tryb przetrwania).

Dodatkowo, osoby pochodzące z rodzin dysfunkcyjnych nierzadko doświadczają przemocy fizycznej i psychicznej, której tłem jest uzależnienie rodzica, agresja członka rodziny lub choroba psychiczna osoby bliskiej. Wszystkie, tworzące spójną całość cechy rodziny dysfunkcyjnej oddziałują na rozwój dzieci wychowujących się w chorym systemie.

ddd terapia

U osób z syndromem DDD zanika prawidłowy, życiowy instynkt, a obciążenia wyniesione z domu, rodzą dalsze konflikty w życiu dorosłym. Dysfunkcje rodzinne (wywołujące u dorosłych już dzieci syndrom DDD) mogą przybierać różną formę – do najczęstszych zalicza się m.in.:

  • alkoholizm rodzica lub obojga opiekunów dziecka;
  • inne uzależnienia od substancji psychoaktywnych i czynności (np. patologiczny hazard) występujące w rodzinie;
  • przemoc fizyczna i agresywne rozwiązywanie wszelkich kwestii w rodzinie;
  • przemoc psychiczna, emocjonalny chłód, chroniczna krytyka i dewaluowanie dziecka
  • wykorzystywanie seksualne przez jednego z członków rodziny;
  • zaniedbywanie dziecka, brak opieki (fizycznej obecności);
  • brak bliskości, emocjonalna nieobecność rodzica – psychiczne opuszczenie dziecka;
  • wymuszanie na dziecku szybszej dojrzałości – wciąganie w konflikty z drugim rodzicem, stawianie dziecka w roli powiernika, nadużywanie emocjonalne, obwinianie;
  • wymuszanie spełniania nadmiernych oczekiwań;
  • nadmierna kontrola dziecka przez opiekunów;
  • rozpad więzi rodzinnych, separacja, rozwód, śmierć członka rodziny.

Dorosłe dziecko z rodziny dysfunkcyjnej

Istotną kwestią w przypadku osób zmagających się z problemami typowymi dla DDD są role, jakie dziecko odgrywa w rodzinach dysfunkcyjnych.

Rodziny dysfunkcyjne są zamknięte, a chroniąc swoją tajemnicę („tylko nie mów nikomu”; „o tym nie rozmawiamy”), można stwierdzić, że są zakłamane, choć ich członkowie mogą tak nie uważać. Mając swoje wewnętrzne zasady, członkowie rodziny wyznaczają wzorzec, któremu się podporządkowują.

Psychiatra - ddd

Konsultacja psychiatry - pierwszorazowa

od 260 zł

KUP BADANIE

Wszelkie odstępstwa od tego, jak powinna wyglądać i funkcjonować rodzina, prowadzą do wykształcenia u dziecka mechanizmów pozwalających przetrwać w środowisku dysfunkcyjnym, a to sprawia, że wiele z tych osób doświadcza w dorosłym życiu problemów na tle własnej osobowości. Wypracowane w dzieciństwie schematy przenoszą się na relacje osobiste, rodzinne, partnerskie, a nawet zawodowe.

Dzieci wychowujące się w rodzinach dysfunkcyjnych (w tym w rodzinach z problemem alkoholowym) uciekają się do różnych sposobów, które chronią je same oraz chory system panujący w rodzinie.

Pomieszanie ról panujących w rodzinach dysfunkcyjnych sprawia, że dzieci zaczynają nierzadko przejmować kontrolę nad tym, czego doświadczają. W ten sposób wyszukują dla siebie nowych ról, których odgrywanie pozwala utrzymać równowagę psychiczną w nieprzystosowanej do pełnienia zdrowych funkcji rodzinie.

Syndrom DDD - role dziecka

Toksyczne role, w które najczęściej wcielają się dzieci w rodzinach dysfunkcyjnych (a także z problemem alkoholowym) to:

  • bohater rodzinny:
    • stara się udowodnić całemu otoczeniu, że w domu „wszystko jest w porządku”;
    • wytraca własną energię na dowartościowywanie swoich opiekunów;
    • w przypadku istnienia młodszego rodzeństwa, przejmuje obowiązki rodzica;
  • kozioł ofiarny:
    • w przeciwieństwie do „bohatera” staje się celem, w którym rodzice widzą swoje źródło niepowodzeń;
    • dziecko buntuje się, akcentuje swój brak akceptacji na zachowania np. spożycie alkoholu czy przemoc, a tym samym staje się wrogiem rodziny;
  • maskotka, błazen:
    • dziecko wykształca w sobie i stosuje mechanizmy obronne, dzięki którym radzi sobie z trudnymi emocjami (stara się łagodzić konflikty śmiechem);
  • wspomagacz:
    • dziecko stara się być opiekunem dla osób dysfunkcyjnych (uzależnionych), które umiejętnie wyszukują wymówki w celu zlikwidowania potencjalnych problemów związanych z dysfunkcją rodziny;
  • niewidzialne dziecko:
    • ucieka od problemów, izolując się we własnym świecie i udaje, że nic się nie dzieje;

Dziecko pozostaje dzieckiem, nawet, jeśli doświadczyło w młodym wieku wydarzeń, z którymi nawet dorosły nie potrafi się uporać. Dzieci nie powinny przejmować obowiązków rodzica lub go zastępować (parentyfikacja).

Osoby wychowane w rodzinie dysfunkcyjnej często gubią własną tożsamość i doświadczają problemów emocjonalnych na każdym etapie dalszego życia. To, w jaki sposób dorośli z syndromem DDD radzą sobie na co dzień, zależy od doświadczeń z dzieciństwa, oraz od ich naturalnych predyspozycji (np. temperamentu) i postaw reprezentowanych przez rodziców.


Objawy syndromu DDD

Bardzo często rodzina dysfunkcyjna działa jako wielopokoleniowy system. Osoby zmagające się z problemami tworzą związki z osobami, które również posiadają deficyty wyniesione z domu rodzinnego (np. na tle emocjonalnym), co sprawia, że koło dysfunkcji zamyka się.

U osób z syndromem DDD obserwuje się specyficzne objawy, w tym m.in.:

  • brak umiejętności radzenia sobie z trudnymi emocjami, np. złością, frustracją oraz niepowodzeniami i konfliktami;
  • obniżone poczucie własnej wartości;
  • brak zaufania do innych osób;
  • nasilone odczuwanie nieprzyjemnych emocji – od emocjonalnej pustki i lęku, po strach, rozdrażnienie i smutek
  • tendencję do zamartwiania się przyszłością;
  • przekonanie o własnej samowystarczalności;
  • problemy w wyrażaniu prawdziwych emocji i trudność w zwracaniu się do innych o pomoc;
  • lęk przed wchodzeniem w związki, wycofanie w sferze bliskich relacji, intymności, seksu;
  • lęk przed odpowiedzialnością, popełnieniem błędu;
  • brak umiejętności rodzicielskich.

Terapia dorosłego dziecka z rodziny dysfunkcyjnej

Z psychologicznego punktu widzenia, celem każdej terapii jest m.in. poprawa jakości życia Pacjenta. Uświadomienie nieuświadomionego lub nazwanie ukrywanych dotychczas emocji wyzwala od zgubnego poczucia winy i trudności w sferze emocjonalnej. Terapia dedykowana osobom z syndromem DDD często jest jedyną formą uwolnienia się od patologicznych wzorców i przykrych doświadczeń.

W ogólnym rozrachunku, osoby wywodzące się z rodzin dysfunkcyjnych posiadają wiele deficytów, które wpływają na ich dorosłe już życie. Cierpią również ich najbliżsi, gdyż nawet jeśli udało im się stworzyć pozornie szczęśliwy związek, z czasem ich partnerzy zaczynają odczuwać zgubne skutki emocjonalnego ładunku nagromadzonego od lat u osoby z DDD.

syndrom ddd psycholog

Codzienność dorosłych dzieci z domów dysfunkcyjnych, to nadmiarowo przeżywany lęk i strach, poczucie izolacji i osamotnienia oraz braku kontroli nad własnym życiem. Nawet te osoby, które odnoszą sukcesy w życiu prywatnym czy zawodowym, mają trudność w cieszeniu się swoimi osiągnięciami. Typową cechą osób z DDD jest umniejszanie własnego potencjału, autokrytyka, oskarżanie siebie i widzenie świata w skrajnych, czarno-białych barwach.

U osób z DDD nieobca jest też niemoc, poczucie stagnacji, zawieszenia czy braku umiejętności dokonywania życiowych wyborów. Problemem staje się również kontrola własnych stanów uczuciowych. U wielu osób wykształca się też niechęć do zmian, społeczne niedostosowanie i trudność w kontaktach z innymi ludźmi.

Celem terapii osób z DDD jest m.in.:

  • wypracowanie nowych schematów postępowania, mechanizmów radzenia sobie z trudnymi emocjami;
  • osiągnięcie konstruktywnej zmiany;
  • identyfikacja powstałych konfliktów i trudności;
  • poprawa relacji z samym sobą i bliskimi z otoczenia;
  • budowanie poprawnych relacji;
  • kształtowanie postawy wzajemnego zrozumienia, potrzeb dzieci i rodziców – szczególnie osoby, które posiadają swoje rodziny i nie chcą powtarzać błędów wyniesionych z własnego domu rodzinnego;

Warto podkreślić, że osoba z rodziny dysfunkcyjnej, w której mocno zaakcentowany był problem i negatywne emocje np. związane z przemocą czy używkami, posiada wiele cech osób z DDA – Dorosłych Dzieci Alkoholików. Psychoterapia w wybranym nurcie pozwala przepracować swoje doświadczenia, emocje i lęki z dzieciństwa po to, aby wyzbyć się wszelkich negatywnych czynników wpływających na teraźniejszość.

Dziecko powinno otrzymać od rodzica miłość i bezwarunkową akceptację, a ponadto doświadczać tolerancji, uważności i wyrozumiałości. Jeśli tego od swoich opiekunów nie otrzymały osoby z DDD, kluczową rolę odgrywa psychoedukacja. W programie terapii akcentuje się kwestie dotyczące mechanizmu działania rodziny dysfunkcyjnej oraz te związane z osobistym rozwojem.

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA WIZYTĘ


Źródła: