Astygmatyzm - objawy i leczenie astygmatyzmu

Najważniejsze informacje

• Astygmatyzm to wada wzroku powodująca rozmyty obraz na każdej odległości, występuje u około 20% dzieci w wieku przedszkolnym.
• Korekcja astygmatyzmu jest konieczna powyżej 0,50 dioptrii, a wada powyżej 1,00 dioptrii znacząco wpływa na jakość życia.
• Objawy obejmują: zmęczenie oczu, bóle głowy po wysiłku wzrokowym, trudności z oceną odległości i częste mrużenie.
• Leczenie obejmuje okulary ze szkłami cylindrycznymi, soczewki kontaktowe lub laserową korekcję wzroku po 21. roku życia.

Spis treści:

• Objawy astygmatyzmu oka
• Kiedy astygmatyzm wymaga korekcji?
• Skąd bierze się astygmatyzm?
• Astygmatyzm u dzieci – czy to problem?
• Jak diagnozuje się astygmatyzm?
• Rodzaje astygmatyzmu
• Jak leczy się astygmatyzm?

Objawy astygmatyzmu oka

Wyobraźmy sobie, że oko z astygmatyzmem przypomina kształtem piłkę do rugby, podczas gdy zdrowe oko jest bardziej jak piłka do koszykówki. To nieregularne ukształtowanie, najczęściej przedniej części rogówki, sprawia, że światło nie skupia się prawidłowo na siatkówce, co prowadzi do rozmytego obrazu. W rzadkich przypadkach może ono wynikać z deformacji soczewki lub całej gałki ocznej, na przykład w wyniku nacisku guza czy problemów mięśniowych, jak w chorobie Gravesa-Basedowa.

Inne symptomy to zmęczenie oczu, zwłaszcza po długotrwałym skupianiu wzroku, np. podczas pracy przy komputerze. Mogą również wystąpić bóle głowy związane z wysiłkiem oczu. Często pacjenci zgłaszają trudności z oceną odległości, co wpływa na ich codzienne funkcjonowanie.

Astygmatyzm może również powodować uczucie "napięcia" w oczach oraz częste mrużenie, w celu poprawy ostrości widzenia. Objawy te mogą być bardziej nasilone wieczorem, gdy oczy są zmęczone.

Warto regularnie badać wzrok, ponieważ astygmatyzm może się pogłębiać z wiekiem. Korekcja tej wady możliwa jest poprzez noszenie okularów, soczewkek kontaktowych lub zabieg laserowy.

Kiedy astygmatyzm wymaga korekcji?

Choć wielu z nas ma niewielki stopień astygmatyzmu (między 0,25 a 0,50 dioptrii), nie zawsze wymaga to leczenia. Uważa się, że jest to w takim przypadku fizjologiczne i nie ma większego wpływu na nasze codzienne widzenie. Kiedy jednak wada przekracza 0,50 dioptrii, może zacząć powodować rozmazany obraz, który wymaga korekcji. Warto dodać, że astygmatyzm powyżej 1,00 dioptrii uznawany jest za istotny i może znacząco wpływać na jakość życia, dlatego konieczna jest interwencja okulistyczna.

Skąd bierze się astygmatyzm?

Nie do końca wiemy, co jest jego główną przyczyną, ale przypuszcza się, że może być związany z genetyką, budową rogówki lub rozwojem chorób, takich jak stożek rogówki – schorzenie, które stopniowo zmienia jej kształt, powodując astygmatyzm.

Astygmatyzm u dzieci – czy to problem?

Około 20% dzieci w wieku przedszkolnym ma pewien stopień astygmatyzmu. W wielu przypadkach wada ta jest fizjologiczna i z czasem może ustąpić samoistnie, gdy narząd wzroku się rozwija. Niemniej jednak, w niektórych przypadkach astygmatyzm wymaga korekcji – szczególnie gdy przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu dziecka, zarówno w domu, jak i w szkole.

Jak diagnozuje się astygmatyzm?

Astygmatyzm diagnozuje się podczas rutynowego badania okulistycznego. Skiaskopia oraz refraktometria pozwalają na dokładne określenie rodzaju i wielkości wady. Lekarz może zaproponować odpowiednią korekcję, dzięki której pacjent odzyska ostrość widzenia.

Rodzaje astygmatyzmu

Astygmatyzm można podzielić na kilka rodzajów w zależności od towarzyszących mu wad:

• Astygmatyzm złożony – gdy krótkowzroczność lub nadwzroczność występują na różnych płaszczyznach.
• Astygmatyzm niezłożony – gdy krótkowzroczność lub nadwzroczność występują na jednej płaszczyźnie.
• Astygmatyzm mieszany – gdy na jednej płaszczyźnie występuje nadwzroczność, a na drugiej krótkowzroczność.

Różni się także od siebie w zależności od tego, w jaki sposób światło jest skupiane na płaszczyznach pionowej i poziomej. Możemy tu mówić o astygmatyzmie prostym, odwrotnym oraz nieregularnym.

Jak leczy się astygmatyzm?

Korekcja astygmatyzmu może odbywać się za pomocą okularów ze szkłami cylindrycznymi. Są tak zaprojektowane, aby poprawiać widzenie poprzez korygowanie nieprawidłowego załamywania światła w oku. Alternatywnie, pacjenci mogą korzystać z soczewkek kontaktowych – lekarz okulista dobierze odpowiednie, aby zredukować objawy.

Dla osób dorosłych, które pragną trwale skorygować wadę, istnieje również możliwość laserowej korekcji wzroku. Zabieg ten, wykonywany po ukończeniu 21. roku życia, jest skuteczną metodą na trwałe poprawienie widzenia. Ostateczna decyzja o zabiegu podejmowana jest po dokładnej konsultacji i kwalifikacji u okulisty.

Podsumowanie

Astygmatyzm, choć powszechny, może znacznie wpływać na jakość życia, jeśli nie jest odpowiednio zdiagnozowany i korygowany. Regularne wizyty u okulisty oraz badania wzroku mogą pomóc w szybkiej identyfikacji problemu i wdrożeniu właściwego leczenia, co przywróci ostrość widzenia i poprawi komfort życia na co dzień.

Jeśli podejrzewasz u siebie astygmatyzm lub zauważyłeś u dziecka problemy z widzeniem, nie zwlekaj – umów się na badanie wzroku i zadbaj o swoje oczy!

Źródła

• Czaińska, M. (2016). Astygmatyzm – charakterystyka wady. Optyka, Tom: 5/2016 Zeszyt: 42.
• Styszyński, A. (2019). Korekcja wad wzroku – procedury badania refrakcji. Bielsko-Biała, Alfa Medica Press.  ISBN 9788375221695.
• Kubatko-Zielińska, A. (2014). Astygmatyzm (niezborność). Medycyna Praktyczna. https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/wadywzroku/83545,astygmatyzm-niezbornosc [dostęp: 03.03.2026]
• Szaflik, J., Izdebska, J., Bowling B. (2017). Okulistyka kliniczna. Wrocław, Edra Urban & Partner.  ISBN 9788365625649.