Hemoroidy – wstydliwa dolegliwość

Potoczną nazwę „hemoroidy” (guzki krwawnicze) znają wszyscy i jednoznacznie kojarzą ze wstydliwą przypadłością osób w wieku podeszłym, głównie kobiet. W rzeczywistości choroba hemoroidalna dotyczy zarówno mężczyzn, jak i kobiet, i to w różnym wieku. Jest to najczęstsza choroba proktologiczna, która występuje u  znacznej części populacji osób dorosłych.
hemoroidy

Czym są hemoroidy?
Jakie są przyczyny występowania choroby hemoroidalnej?
Objawy choroby
Leczenie
Czy istnieją sposoby zapobiegania chorobie hemoroidalnej?
Wstydliwa dolegliwość
Wypadające hemoroidy
Leczenie domowymi sposobami
Leczenie lekami bez recepty

Z wiekiem częstość występowania dolegliwości hemoroidalnych zdecydowanie wzrasta, a po 50 roku życia może dotyczyć nawet 40–60% z nas. Objawy kojarzone z chorobą hemoroidalną to najczęściej bezbolesne krwawienie z odbytu w trakcie lub po defekacji. W przypadku wystąpienia powikłań choroby hemoroidalnej pojawia się tępy ból w okolicy odbytu, często towarzyszący zmianom guzkowatym w okolicy lub wewnątrz odbytu. Nierzadko występuje też świąd i pieczenie.

Czym są hemoroidy?

Hemoroidy to struktura anatomiczna występująca u każdego człowieka, nie u każdego jednak powoduje dolegliwości i objawy chorobowe. Jest to splot naczyniowy nazwany splotem odbytniczym wewnętrznym. Występuje on pod błoną śluzową pokrywającą odbyt i jest utworzony przez zakończenia tętnicy odbytniczej górnej. Splot ten ma połączenie z innym splotem naczyniowym zewnętrznym, znajdującym się pomiędzy mięśniami zwieraczami odbytu, który łączy się dodatkowo ze splotem podskórnym. Hemoroidy mają formę wypukleń błony śluzowej do wewnątrz odbytu, wypełnionych wspomnianymi połączeniami naczyniowymi i tworzącymi charakterystyczne poduszeczki naczyniowe w górnej części kanału odbytu. U człowieka hemoroidy to w dużej mierze pozostałość rozwoju ewolucyjnego, a ich rola jest ograniczona i polega głównie na wspomaganiu utrzymywania szczelności odbytu, głównie podczas trzymania gazów. Guzki krwawnicze najczęściej w liczbie trzech lub rzadziej czterech w swoim naturalnym położeniu znajdują się wewnątrz kanału odbytu, ok. 1,5 cm od jego brzegu, nieco powyżej tzw. linii zębatej. Patologiczne powiększenie hemoroidów określane jest jako choroba hemoroidalna – nazywane potocznie, ale jednocześnie nieprawidłowo – żylakami odbytu. Właśnie to położenie guzków oraz ich wielkość stanowi podstawę klasyfikacji zaawansowania choroby hemoroidalnej. Pojęcie „żylaki odbytu” dotyczy splotów naczyniowych położonych wokół kanału odbytu zewnętrznie. Stanowią one odrębną jednostkę anatomiczną, ale mogą również dawać dolegliwości.

hemoroidy

Z chorobą hemoroidalną bardzo często związane są fałdy skórne okolicy odbytu, mające charakter wypustek lub guzków, przez wielu pacjentów traktowane jako właściwe hemoroidy lub rozpoznawane jako zewnętrzne żylaki odbytu, którymi jednak nie są. Fałdy to rozciągnięte i przerośnięte fragmenty anodermy, czyli skóry okolicy odbytu, powstające na skutek zakrzepów w zewnętrznych żylakach odbytu. Mogą one powodować szereg nieprzyjemnych dolegliwości pod postacią świądu czy bólu. Są również powodem dyskomfortu ze względu na problemy z utrzymaniem czystości tej okolicy oraz ze względów estetycznych, szczególnie u młodych kobiet.

Jakie są przyczyny występowania choroby hemoroidalnej?

Jest to jedno z najczęściej zadawanych przez pacjentów pytań. Przyczyn powstawania choroby jest wiele, podobnie jak wiele jest teorii dotyczących jej patogenezy. Najogólniej można powiedzieć, że każda sytuacja doprowadzająca do upośledzenia przepływu krwi w splotach naczyniowych tej okolicy sprzyja powstawaniu objawów choroby. Do najczęstszych zalicza się czynniki dietetyczne, dietę ubogobłonnikową, pikantną, bogatą w używki, której skutkiem są zaparcia i nieregularne wypróżnienia. Należy również wspomnieć o biegunkach czy stanach zapalnych je wywołujących. Ważnym czynnikiem jest również zwiększone ciśnienie wewnątrzbrzuszne, co najczęściej wiąże się z pracą wymagającą długotrwałego pozostawania bez ruchu w pozycji stojącej, siedzącej lub kucznej, czy też intensywny wysiłek fizyczny (głównie dźwiganie i podnoszenie ciężarów). Należy tu oczywiście wspomnieć o ciąży, która w sposób naturalny wiąże się z wystąpieniem dolegliwości hemoroidalnych. Prawie połowa kobiet po porodzie cierpi z powodu guzków krwawniczych. Długotrwała jazda na rowerze lub samochodem także sprzyja pojawieniu się dolegliwości. Często hemoroidy uważane są za chorobę zawodową kierowców. Duże znaczenie ma również zbyt mała ilość wypijanych płynów i nadużywanie alkoholu, co doprowadza do osłabienia naczyń. Do objawów choroby może dojść też w przypadku współistnienia innych przewlekłych chorób, takich jak nadciśnienie, niewydolność krążenia czy marskość wątroby. Należy również wspomnieć o uwarunkowaniach genetycznych, głównie związanych z zaburzeniami struktury kolagenu i elastyny. Ponadto choroba hemoroidalna współistnieje z innymi zaburzeniami naczyniowymi, np. żylakami kończyn dolnych.


Już dziś KUP ONLINE wizytę u proktologa!


Objawy choroby

Hemoroidy, podobnie jak inne choroby odbytu, to temat dla wielu niewygodny, niechętnie zgłaszany przez pacjentów i równie niechętnie traktowany przez sporą grupę lekarzy.

W przeprowadzonych badaniach okazało się, że choroby odbytu razem z niektórymi chorobami zakaźnymi należą do najbardziej wstydliwych w naszym społeczeństwie. Związane jest to często z wychowaniem, religią czy brakiem odpowiedniej edukacji. Odbyt w naszej kulturze traktowany jest jako okolica „brudna”, o której się mówi niechętnie. Strach, wstyd i niechęć przed badaniem powoduje, że w naszym kraju częstość wykrywania zaawansowanych i przez to często nieuleczalnych chorób odbytu i odbytnicy należy do najwyższych w Europie.

Objawy związane z odbytem są często lekceważone, a wizyta u lekarza odkładana. Głównym objawem choroby hemoroidalnej jest krwawienie. Nasilenie krwawienia może być różne: od śladu na papierze toaletowym do znacznej utraty krwi powodującej anemizację. Pojawienie się krwi w stolcu lub po jego oddaniu nie może być bagatelizowane chociażby ze względu na to, że jest również objawem o wiele poważniejszych chorób jelita grubego, w tym chorób nowotworowych. W każdym przypadku pojawienia się krwi należy niezwłocznie udać się do lekarza specjalisty, najlepiej proktologa, celem wykonania koniecznych badań. Hemoroidom często również towarzyszy uczucie niepełnego wypróżnienia podczas oddawania stolca,  czasami występuje świąd, pieczenie, a rzadziej ból w okolicy odbytu. Ból jest typowy dla ostrych powikłań choroby hemoroidalnej, głównie stanu zapalnego, obrzęku i uwięźnięcia guzków krwawniczych, co często wiąże się również z pojawieniem się różnej wielkości guzków tej okolicy. W przypadkach przewlekłego wypadania hemoroidów, czyli w zaawansowanych postaciach choroby, występuje głównie świąd i pieczenie. Objawy nie muszą występować razem, czasem choroba przebiega bez krwawienia, a czasem jedynym bądź dominującym objawem jest właśnie krwawienie.

Ze względu na stale wzrastającą liczbę zachorowań na nowotwory jelita grubego w naszym kraju, w tym na nowotwory odbytnicy, które najczęściej manifestują się występowaniem krwi w stolcu, należy każde krwawienie z odbytnicy zweryfikować w celu wykluczenia choroby nowotworowej. Również inne objawy ze strony odbytu i odbytnicy, jak ciągłe parcia na stolec, uczucie niepełnego wypróżnienia, biegunki, zaparcia lub naprzemienne biegunki i zaparcia, powinny być dokładnie wyjaśnione przed podjęciem jakiegokolwiek leczenia choroby hemoroidalnej, gdyż mogą one maskować objawy innych chorób. Zdarza się dość często, że niezdiagnozowana choroba nowotworowa jest leczona zachowawczo jako choroba guzków krwawniczych.

Leczenie

Sama obecność hemoroidów jako niezmienionych struktur anatomicznych nie jest wskazaniem do leczenia. Postępowanie w chorobie hemoroidalnej zależy od jej objawów oraz od stopnia zaawansowania. W celu ustalenia nasilenia zmian najczęściej stosuje się czterostopniową klasyfikację choroby, która bierze pod uwagę wielkość i położenie guzków.

  • Stopień I – hemoroidy widoczne jedynie w badaniu wziernikowym, powyżej linii grzebieniastej.
  • Stopień II – hemoroidy wypadające z kanału odbytu w trakcie parcia i samoistnie powracające do normalnej pozycji po jego zakończeniu.
  • Stopień III – hemoroidy wypadające z kanału odbytu w trakcie parcia i wymagające odprowadzenia przez chorego do normalnej pozycji.
  • Stopień IV – hemoroidy nieodprowadzalne ze skłonnością do przekrwienia, obrzęków, zakrzepów i martwicy.   

Choroba hemoroidalna w początkowym okresie, czyli w I i II stopniu zaawansowania, powinna być leczona prawie wyłącznie zachowawczo. W tym okresie jest to leczenie podstawowe. W pozostałych okresach leczenie zachowawcze powinno być stosowane jako uzupełniające. Bardzo istotnym elementem leczenia jest uregulowanie rytmu wypróżnień, dlatego duże znaczenie mają zalecenia dietetyczne. Zaleca się unikać spożywania kawy, mocnej herbaty, ostrych przypraw, alkoholu, czynników zapierających, jak np. czekolada, orzechy, tłuszcze zwierzęce, a wprowadzenie pokarmów bogatobłonnikowych, takich jak warzywa, owoce, ciemne pieczywo, otręby. Ważne jest również ograniczenie czasu przebywania na toalecie i unikanie wzmożonego parcia na stolec. W tym okresie stosuje się również leki działające miejscowo w postaci czopków, maści, kremów zwierających środki ściągające, osłaniające, przeciwzapalne i miejscowo znieczulające. Preparaty te nie likwidują choroby, lecz jedynie część jej objawów. Wspomagająco można stosować preparaty wzmacniające naczynia krwionośne.

hemoroidy

W przypadku braku poprawy po leczeniu zachowawczym, przy nawracających dolegliwościach, w mało- lub średniozaawansowanych postaciach choroby (I, II, III stopień) oraz w przypadkach kiedy pacjent nie nadaje się do leczenia operacyjnego, można zastosować leczenie instrumentalne (małoinwazyjne)– jest dobrą alternatywą do leczenia operacyjnego. Bardzo intensywny rozwój metod instrumentalnych jest związany z jednej strony z niechęcią i obawami przed zabiegiem operacyjnym, z drugiej strony umożliwia leczenie w warunkach ambulatoryjnych, które dobrze przeprowadzone są niebolesne lub dolegliwości bólowe są nieznaczne, a okres rekonwalescencji bardzo krótki. Wśród metod instrumentalnych można wymienić metodę gumowej podwiązki – Barrona, krioterapię, skleroterapię, fotokoagulację, THD, DGHL i wiele innych. Należy również pamiętać o tym, że mnogość metod świadczy o tym, że nie ma jednej metody idealnej, a jej wybór powinien być szczegółowo omówiony. Zastosowanie metod instrumentalnych, małoinwazyjnych, pozwoliło bardzo znacznie zmniejszyć liczbę chirurgicznych wycięć hemoroidów.

Choroba hemoroidalna często trwa wiele lat, aż do chwili, kiedy osiąga III lub IV stopień zaawansowania. Wtedy leczenie instrumentalne zazwyczaj staje się niemożliwe i chory jest kierowany do leczenia operacyjnego. Istnieje kilka metod radykalnego leczenia chirurgicznego, które polegają na wycięciu splotów naczyniowych oraz podwiązaniu naczyń doprowadzających do nich krew. Musimy jednak pamiętać, że leczenie zabiegowe czy też operacyjne nie jest wolne od powikłań, które mogą nieraz doprowadzić do poważnego kalectwa, jakim jest zwężenie odbytu, czy też uszkodzenie aparatu zwieraczowego i nietrzymanie gazów lub stolca. Wreszcie chory może nie wyrażać zgody na leczenie zabiegowe bądź też mogą istnieć przeciwwskazania do tego typu leczenia. Uważa się, iż tylko 10–20% chorych z chorobą hemoroidalną wymaga zabiegu operacyjnego. Są to z reguły pacjenci z IV stopniem choroby, wypadaniem odbytu, a także ci, u których zawiodło leczenie zachowawcze i instrumentalne.

W leczeniu choroby hemoroidalnej najważniejsze jest, aby pacjent pokonał lęk i skrępowanie w celu wczesnego zdiagnozowania choroby, co umożliwi skuteczne leczenie za pomocą wybranej metody.

Czy istnieją sposoby zapobiegania chorobie hemoroidalnej?

Oto kilka wskazówek, które mogą pomóc w opóźnieniu występowania objawów hemoroidów lub nawet jej zapobiec.

  • Stosuj urozmaiconą dietę: pokarmy bogate w błonnik, dużo produktów zbożowych, chleb razowy, owoce, warzywa.
  • Pij dużo wody i soków, co najmniej 1,5–2 litra na dobę.
  • Unikaj potraw, które mogą wywoływać podrażnienie (pikantnych, alkoholu) lub pobudzenie jelit (kawa, herbata).
  • Wykonuj regularnie ćwiczenia gimnastyczne, chodź na spacery, pływaj. Unikaj jazdy konnej i jazdy na rowerze.
  • Unikaj noszenia dużych ciężarów.
  • Korzystaj z toalety w określonym czasie, np. po obudzeniu się, po wypiciu szklanki wody; jeżeli papier toaletowy powoduje podrażnienie skóry odbytu, zastosuj chusteczki dla niemowląt. Nie spędzaj zbyt dużo czasu na toalecie.
  • Nie noś obcisłej odzieży.
  • Szczególnie przestrzegaj zasad higieny osobistej, unikaj materiałów, które mogą być przyczyną podrażnienia przy dłuższym stosowaniu.
  • Nie przebywaj zbyt długo w ciepłych miejscach.
  • Unikaj siedzącego trybu życia.

Przy odrobinie regularności i konsekwencji chorobę hemoroidalną możesz pokonać!

autor: dr n. med. Marcin Tchórzewski, proktolog, chirurg w CM Damiana

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ

Wstydliwa dolegliwość

Choć nadal przez wielu traktowane są jako schorzenie wstydliwe, to dotykają sporej grupy pacjentów. Hemoroidy to nieprzyjemna dolegliwość, która nie zniknie sama. Dlatego ignorowanie objawów takich jak swędzenie czy pieczenie odbytu może prowadzić do długotrwałego uczucia dyskomfortu. W dalszej perspektywie nieleczone hemoroidy mogą prowadzić do powstawania żylaków odbytu oraz innych groźnych schorzeń.

Wypadające hemoroidy

Wypadające hemoroidy dają jednoznaczne objawy, które trudno przegapić. Po wypróżnianiu w odbycie pojawia się guzek, który cofa się samoistnie. Z czasem zostaje na miejscu już na stałe i powoduje spory dyskomfort oraz ból. To z kolei prowadzi do poważnych stanów zapalnych, a nawet zakrzepicy, która jest zagrożeniem dla zdrowia. Do kogo zgłosić się mają podejrzenie powiększonych, wypadających hemoroidów? Jak wyglądają guzki? Co zrobić, aby łagodzić dolegliwości bólowe i zmniejszyć obrzęk? Jak się ma MSM a hemoroidy? Na te i wiele innych pytań w pierwszej kolejności trzeba szukać odpowiedzi u internisty. To on zadecyduje o wystawieniu skierowania do specjalisty-chirurga, jakim jest proktolog.

Hemoroidy - przyczyny, objawy, leczenie

Za główne przyczyny hemoroidów uznaje się prowadzenie siedzącego trybu życia i niewłaściwą dietę. Warto mieć na uwadze, że hemoroidy mogą szczególnie dokuczać w okresie ciąży, a także osobom cierpiącym z powodu nadwagi. Ich pojawienie się może mieć też uwarunkowania genetyczne. Ich obecność nie zawsze jest oczywista i łatwa do zdiagnozowania od razu. Zdarzają się bowiem hemoroidy bez krwi, a pieczenie czy swędzenie nie jest na tyle męczące, żeby obniżało komfort życia. Problemem stają się wtedy, gdy nie spełniają należycie swojej roli, jaką jest uszczelnianie kanału odbytu. Gdy choroba staje się bardziej zaawansowana, wówczas mówimy o żylakach odbytu.

Objawy hemoroidów to między innymi:

  • świąd odbytu i jego okolic,
  • sącząca się wydzielina,
  • uczucie silniejszego parcia w odbycie,
  • niewielkie krwawienie (ale są też hemoroidy bez krwi),
  • wypadające hemoroidy (objawy to przemieszczający się guzek, który po wypróżnianiu jest wyczuwalny w okolicach odbytu i powoduje dyskomfort w tym obszarze).

Leczenie

Leczenie hemoroidów, w zależności od stadium, można rozpocząć domowymi metodami. Wsparciem dla nich są dostępne w aptekach bez recepty leki na hemoroidy oraz maści do stosowania miejscowego. Jednak w każdej sytuacji zalecana jest kontrola lekarska i poddanie się badaniu fizykalnemu. Lekarz prowadzący oceni stan guzków i zaplanuje terapię. W bardziej zaawansowanych przypadkach pacjent może zostać zakwalifikowany do zabiegu usunięcia hemoroidów np. laserem.

Leczenie hemoroidów domowymi sposobami

Choć każdorazowo podejrzenie występowania hemoroidów warto skonsultować ze specjalistą, to na złagodzenie dolegliwości bólowych można wdrożyć domowe leczenie hemoroidów. Popularnymi metodami pomagającymi zwalczać dyskomfort, swędzenie oraz pieczenie są nasiadówki w ciepłej wodzie z domieszką kory dębu lub nagietka, a także chłodne okłady.

Ważne jest również włączenie do codziennej diety produktów zawierających błonnik, a także prowadzenie aktywnego trybu życia.

Leczenie hemoroidów lekami bez recepty

Kiedy domowe metody nie wystarczają, a także wspierająco w czasie leczenia wypadających hemoroidów można też sięgnąć po środki farmakologiczne. Większość z nich jest dostępnych w aptekach bez recepty. Różnią się skaldem oraz formą. W sprzedaży dostępne są:

  • maści na hemoroidy,
  • czopki doodbytnicze,
  • leki na hemoroidy w postaci tabletek do połykania.

Obecne w składzie maści substancje aktywne, takie jak tribenozyd i lidokaina nie tylko likwidują obrzęk i znieczulają, ale czasem przyczyniają się nawet do cofnięcia hemoroidów zewnętrznych. Tabletki działają przeciwzapalnie, a ich rolą jest uszczelnianie ścian naczyń krwionośnych i ich wzmacnianie. Zauważono też pozytywne opinie, jeśli chodzi o MSM a hemoroidy. Każdorazowo terapię leczenia hemoroidów należy przeprowadzać pod okiem specjalistów.

Literatura tematu:

Varut Lohsiriwat Hemoroidy: od podstawowej patofizjologii do leczenia klinicznego (Hemorrhoids: From basic pathophysiology to clinical management)

Banov L Jr, Knoepp LF Jr, Erdman LH, Alia RT. Postępowanie w chorobie hemoroidalnej (Management of hemorrhoidal disease)

Iain M.G. Cleator Hemoroidy (Hemorrhoid)

Higuero T, Abramowitz L, Castinel A, Fathallah N, Hemery P, Laclotte Duhoux C, Pigot F, Pillant-Le Moult H, Senéjoux A, Siproudhis L, Staumont G, Suduca JM, Vinson-Bonnet B Wytyczne dotyczące leczenia hemoroidów (Guidelines for the treatment of hemorrhoids )

Data dodania 02.07.2019
Data ostatniej aktualizacji 23.03.2020