Jaskra – co to za choroba? Przyczyny, objawy, leczenie

Spis treści

• Czym jest jaskra?
• Zachorowalność na jaskrę 
• Jaskra – przyczyny
• Jaskra a ciśnienie w oku
• Typy jaskry
• Objawy jaskry
• Co to jest ostry atak jaskry?
• Rozpoznanie jaskry
• Leczenie jaskry
• Profilaktyka jaskry

Czym jest jaskra?

Jaskra (glaucoma) to grupa chorób oczu, które prowadzą do uszkodzenia nerwu wzrokowego, co może skutkować ślepotą. Najczęściej jest to związane ze wzrostem ciśnienia wewnątrz gałki ocznej, ale może również wystąpić przy normalnym ciśnieniu. Jaskra jest jedną z głównych przyczyn ślepoty na świecie.

Zapraszamy do skorzystania z kompleksowego pakietu jaskrowego w Centrum Medycznym Damiana. Pakiet zawiera usługi umożliwiające zdiagnozowanie jaskry.

Zachorowalność na jaskrę

Największe ryzyko zachorowania na jaskrę występuje u osób po 60. roku życia. Globalne dane wskazują, że jaskra dotyka około 2-3% osób powyżej 40. roku życia. Na świecie ponad 76 milionów osób cierpiało na jaskrę w 2020 roku, a liczba ta ma wzrosnąć do 111,8 milionów w 2040 roku​. W wielu przypadkach choroba nie daje swoistych objawów, co jest dość niebezpieczne, ponieważ wykrywana jest stosunkowo późno.

Jaskra – przyczyny

Za pierwotną przyczynę jaskry uważa się zbyt wysokie ciśnienie w gałce ocznej. Ma ona również związek z takimi schorzeniami jak cukrzyca, miażdżyca, hiperlipidemia, krótkowzroczność poniżej 4 dioptrii i towarzyszące jej zmiany w siatkówce i naczyniówce oka, migrena. Przyczyny tej choroby upatruje się również w czynnikach genetycznych, przewlekłym stresie, urazach i operacjach oczu oraz wysokim ciśnieniu tętniczym.

Jaskra a ciśnienie w oku 

Prawidłowe funkcjonowanie oka nierozerwalnie związane jest z odpowiednim ciśnieniem. W jego wnętrzu tuż za kolorową tęczówką jest struktura anatomiczna – ciało rzęskowe, które produkuje tzw. ciecz wodnistą, spełniającą odżywcze funkcje dla soczewki i rogówki. Produkowana przez ciało rzęskowe ciecz wypływa z gałki ocznej na zewnątrz przez tzw. kąt przesączania, znajdujący się między obwodem rogówki a tęczówką. Jeśli produkcja i odpływ tej cieczy są prawidłowe, to w gałce ocznej panuje odpowiednie ciśnienie. W warunkach fizjologicznych może się ono wahać od 10 do 20 milimetrów słupa rtęci. Zbyt niskie ciśnienie śródgałkowe grozi zanikiem gałki i nieodwracalną utratą wzroku, a zbyt wysokie prowadzi do rozwoju jaskry.

Typy jaskry

Najczęstsze typy jaskry to:

Jaskra pierwotna z otwartym kątem (POAG)

Najczęstsza forma, rozwijająca się powoli i często bez objawów. Jej przyczyną jest zaburzenie struktury odpowiadającej za odpływ cieczy wodnistej, przez co zostaje ona uwięziona w oku, a ciśnienie wewnątrz gałki podwyższa się. Jaskra z otwartym kątem rozwija się długo i powoli, a choroba rozpoznawana jest w dość zaawansowanym stadium, kiedy jest już duże uszkodzenie nerwu, a pole widzenia zwężone jest już o około 50 proc.

Jaskra zamkniętego kąta 

Mniej powszechna, ale może powodować nagłe, bolesne objawy i szybki wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, ataki jaskry.

Jaskra normalnego ciśnienia

Uszkodzenie nerwu wzrokowego występuje mimo normalnego ciśnienia wewnątrzgałkowego. W tym przypadku następuje powolne uszkodzenie nerwu i stopniowe pogarszanie się wzroku, prowadzące do jego utraty.

Jaskra wtórna

Wynika z innych stanów zdrowotnych lub urazów oka. Może być wywołana przewlekłym zapaleniem tęczówki albo zaawansowaną zaćmą (zaćmą pęczniejącą). U starszych osób zaćma i jaskra mogą występować łącznie. Jaskra wtórna to uszkodzenie nerwu wzrokowego oraz komórek siatkówki z powodu chorób oka prowadzących do blokowania kąta przesączania. Jest to nieodwracalne i powoduje pogorszenie wzroku, a nawet jego całkowitą utratę. Wyróżniamy jaskrę wtórną zamkniętego kąta przesączania i otwartego kąta przesączania.

Jaskra wrodzona

Rzadka, występująca u noworodków i małych dzieci.

Objawy jaskry

Objawy mogą się różnić, ale często obejmują:

• powolne, bezobjawowe pogarszanie się pola widzenia (jaskra otwartego kąta),
• nagły, intensywny ból oka, zaczerwienienie, zamglone widzenie i nudności (jaskra zamkniętego kąta),
• widzenie tzw. aureoli (halo) wokół źródeł światła, 
• tzw. widzenie tunelowe – to już końcowe stadium choroby; zauważalne jest światło, kontury, jakiś ruch, ale oczy są właściwie ślepe.

Często jaskra może być mylona z innymi schorzeniami oczu. Dlatego tak ważne są profilaktyczne badania wzroku przynajmniej raz do roku, a także diagnostyka różnicowa, która ułatwi postawienie prawidłowej diagnozy.

Co to jest ostry atak jaskry?

Ostry atak jaskry, znany również jako ostry zamknięty kąt jaskry, jest nagłym i poważnym stanem medycznym, który wymaga natychmiastowej interwencji. Ten typ jaskry występuje, gdy kąt między tęczówką a rogówką nagle się zamyka, co prowadzi do gwałtownego wzrostu ciśnienia wewnątrz gałki ocznej. Taka sytuacja może spowodować szybkie uszkodzenie nerwu wzrokowego i utratę wzroku, jeśli nie zostanie szybko leczona.

Objawy: silny ból oka i głowy, nagłe zaburzenia widzenia, czerwone oko, nudności i wymioty, twarde oko przy dotyku.

Rozpoznanie jaskry

Rozpoznanie jaskry to proces i wieloetapowa diagnostyka. Lekarz okulista rozważa wiele czynników i zmiennych, a także różnicuje z innymi schorzeniami oczu. Charakterystyczne dla jaskry są zmiany w wyglądzie tarczy nerwu wzrokowego oraz ubytki w polu widzenia.

Badania stosowane w diagnostyce jaskry

• analiza ostrości wzroku,
• badanie dna oka,
• badania obrazowe oceniające stan nerwu wzrokowego i warstwy włókien nerwowych: tomografia zmian jaskrowych, optyczna koherentna tomografia dna oka OCT, SD OCT (tomografia optyczna nowej generacji), GDX (obrazuje grubość warstw włókien nerwowych),
• badanie pola widzenia: jest to jedno z podstawowych badań w jaskrze, do którego używa się programów komputerowych,
• pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego za pomocą tonometrów,
• badanie kąta przesączania,
• badanie obrazowe przedniego odcinka oka za pomocą tomografii optycznej.
  
  

  KUP PAKIET JASKROWY

Leczenie jaskry

Metod leczenia jaskry jest wiele. Zależą one od jej rodzaju oraz stopnia zaawansowania choroby. Regularne badania okulistyczne są kluczowe dla wykrycia i leczenia jaskry. Często stosuje się leczenie operacyjne.

Sposoby leczenia jaskry

Podstawowym leczeniem jaskry jest stosowanie kropli do oczu (przeciwjaskrowych), które obniżają ciśnienie w oku na dwa sposoby: poprzez hamowanie wydzielania cieczy wodnistej lub zwiększanie przepływu płynu, aby mógł się swobodnie wydostawać.

Leczenie chirurgiczne polega na umożliwieniu wypływu cieczy wodnistej z przedniej komory oka.

Irydotomia laserowa

Irydotomia laserowa to nowoczesna metoda leczenia jaskry, która ma na celu poszerzenie kąta przesączania w oku. Polega ona na wykonaniu nacięcia w tęczówce oka. Dzięki temu nacięciu ciecz wodnista może swobodnie przepływać między przednią a tylną komorą oka. Efektem tego jest zmniejszenie oporu krążenia płynu i obniżenie ciśnienia wewnątrz gałki ocznej. Istnieją dwie metody irydotomii: laserowa (mniej inwazyjna) i chirurgiczna (wymaga nacięcia tęczówki skalpelem).

Trabekulektomia

To jedna z najczęściej wykonywanych operacji jaskry. Polega na stworzeniu nowej drogi odpływu płynu z oka, co obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe.

Wiskoanalostomia głęboka 

Jest to alternatywa dla trabekulektomii, mniej inwazyjna. Polega na stworzeniu drogi odpływu płynu przez zewnętrzne warstwy twardówki bez całkowitego otwarcia wnętrza oka. Chirurg usuwa niewielką część zewnętrznej warstwy twardówki i tworzy kanał, przez który płyn może swobodnie przepływać.

Implantacja urządzeń drenujących 

Polega na wprowadzeniu małych urządzeń (zastawki, rureczki) do oka, które pomagają w odprowadzaniu płynu. Chirurg wprowadza do oka urządzenie, które tworzy nową drogę odpływu płynu. Metoda jest dość skuteczna w przypadkach zaawansowanej jaskry.

Cyklodestrukcja 

Zabieg polega na zniszczeniu części ciała rzęskowego, które produkuje płyn wewnątrzgałkowy. Jest to zabieg laserowy. Używa się lasera lub sondy ultradźwiękowej do zniszczenia tkanki produkującej płyn. Redukuje produkcję płynu, co obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe. 

Każda z tych metod ma swoje wskazania, zalety i wady, a wybór odpowiedniego zabiegu zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta oraz stopnia zaawansowania jaskry. Konsultacja z doświadczonym okulistą jest kluczowa dla podjęcia decyzji o najskuteczniejszej metodzie terapii.

Profilaktyka jaskry 

Regularne badania okulistyczne

• Regularne kontrole wzroku – pozwalają na wczesne wykrycie choroby. Zaleca się, aby osoby powyżej 40. roku życia przechodziły badania co 1-2 lata, a osoby z grupy ryzyka (np. z historią jaskry w rodzinie) częściej.
• Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego – pomaga wykryć podwyższone ciśnienie w oku.
• Badanie dna oka i nerwu wzrokowego – może ujawnić wczesne oznaki uszkodzenia jaskrowego.
• Badanie pola widzenia – mogą wykryć ubytki w polu widzenia, które są charakterystyczne dla jaskry.

Styl życia i codzienne nawyki

• Zdrowa dieta – spożywanie diety bogatej w antyoksydanty (np. witaminy C, E) oraz składniki odżywcze (np. cynk, miedź, selen) może wspomóc zdrowie oczu.
• Regularna aktywność fizyczna – ćwiczenia aerobowe mogą pomóc obniżyć ciśnienie wewnątrzgałkowe.
• Unikanie palenia i nadmiernego spożycia alkoholu – te czynniki mogą negatywnie wpływać na zdrowie oczu.
• Ochrona oczu – noszenie okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV oraz okularów ochronnych w niebezpiecznych warunkach pracy lub podczas uprawiania sportów.

Zarządzanie zdrowiem ogólnym

Świadomość czynników ryzyka

Edukacja

• Edukacja na temat jaskry – znajomość objawów jaskry, takich jak nagłe pogorszenie widzenia, ból oka, zaczerwienienie oka, widzenie aureoli wokół świateł, może pomóc w szybkiej reakcji i wizycie u specjalisty.
• Wsparcie ze strony społeczności – programy edukacyjne i wsparcie społeczne mogą pomóc w podnoszeniu świadomości na temat jaskry i jej profilaktyki.

Stosując się do powyższych zaleceń, można znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia jaskry oraz jej powikłań. Regularne badania i zdrowy styl życia są kluczowe w profilaktyce tego schorzenia.