Przepuklina – objawy, leczenie i zapobieganie

Spis treści:

• Objawy i rodzaje przepuklin
• Diagnostyka przepukliny
• Leczenie przepukliny
• Kiedy powstaje przepuklina?
• Ryzyko nieleczenia przepukliny
• Jak zapobiegać przepuklinie?

Objawy i rodzaje przepuklin 

Przepuklina objawia się tym, że organ lub tkanka wychodzą poza swoje normalne miejsce przez słaby punkt lub rozdarcie w otaczającej go błonie lub mięśniach. Przepukliny mogą się różnić w zależności od rodzaju i umiejscowienia.

Wyróżniamy:

• przepukliny odprowadzalne – można je ręcznie odprowadzić np. do jamy brzusznej i wtedy dochodzi do ponownego przemieszczenia się zawartości worka przepuklinowego;
• przepukliny nieodprowadzalne – nie ma możliwości ich odprowadzenia do właściwego położenia;
• przepukliny uwięźnięte – wrota przepukliny zostały zablokowane przez jej zawartość. W tym przypadku może dojść do obrzęku i niedokrwienia zawartości przepukliny;
• przepukliny zadzierzgnięte – nieodprowadzalne przepukliny, w których doszło do ucisku worka przepuklinowego i naczyń krwionośnych.

Przepuklina pachwinowa

Najczęstszy rodzaj przepukliny, występujący głównie u mężczyzn. Charakteryzuje się wybrzuszeniem w obszarze pachwiny, gdzie ściana brzuszna jest naturalnie słabsza.

• Przepuklina pachwinowa skośna zewnętrzna – powstaje wzdłuż kanału pachwinowego, jest najbardziej typowa dla mężczyzn.
• Przepuklina pachwinowa prosta – powstaje w obszarze trójkąta Hesselbacha, często związana z osłabieniem ściany brzucha, występuje raczej u starszych mężczyzn.

Objawy: 

• guzek w pachwinie lub mosznie – widoczny i wyczuwalny obrzęk w pachwinie, który może się powiększać podczas kaszlu lub wysiłku;
• ból lub dyskomfort – zwłaszcza podczas kaszlu, podnoszenia ciężkich przedmiotów lub długotrwałego stania;
• uczucie ciężkości w pachwinie;
• osłabienie lub uczucie ciągnięcia w pachwinie.

Przepuklina udowa

Podobna do pachwinowej, ale występuje nieco niżej, pod więzadłem pachwinowym. Jest bardziej powszechna u kobiet.

Objawy:

• guzek w okolicy udowej – tuż poniżej pachwiny;
• ból lub dyskomfort – w okolicy udowej, szczególnie podczas chodzenia lub wysiłku fizycznego.

Przepuklina pępkowa

Często występuje u niemowląt, gdy pępek nie goi się właściwie po odpadnięciu pępowiny. Może także dotyczyć dorosłych z powodu ciąż, nadwagi lub wzmożonego wysiłku fizycznego.

Objawy:

• guzek w okolicy pępka – wyraźnie widoczny i wyczuwalny obrzęk w okolicy pępka;
• ból lub dyskomfort w okolicy pępka – może się nasilać przy kaszlu, kichaniu lub napinaniu mięśni brzucha.

Przepuklina kresy białej

Może wystąpić w dowolnym miejscu na brzuchu, często jako wynik osłabienia mięśni brzucha po operacji lub przez ciągły wysiłek.

Objawy:

• guzek w linii środkowej brzucha – na wysokości kresy białej;
• ból lub dyskomfort – w środkowej części brzucha, szczególnie podczas aktywności fizycznej.

Przepuklina pooperacyjna

Objawy:

• guzek w okolicy blizny pooperacyjnej – powiększający się podczas wysiłku fizycznego;
• ból lub dyskomfort – w miejscu blizny pooperacyjnej.

Przepuklina przeponowa

Przepuklina przeponowa, znana również jako przepuklina rozworu przełykowego, jest stanem, w którym część żołądka przemieszcza się przez rozwór przełykowy przepony do klatki piersiowej. Może to prowadzić do różnych objawów, które często są związane z układem trawiennym.

Objawy:

• zgaga i refluks żołądkowo-przełykowy – w wyniku przesunięcia żołądka do klatki piersiowej;
• ból w klatce piersiowej – czasami mylony z bólem serca;
• trudności w połykaniu;
• duszność – w przypadku większych przepuklin.

Przepuklina kręgosłupa (dyskopatia)

Choć technicznie różni się od innych przepuklin (nie dotyczy jamy brzusznej), polega na wypadnięciu dysku międzykręgowego, co może prowadzić do ucisku na nerwy.

• ból pleców – zwykle w dolnej części pleców, promieniujący do pośladków, nóg lub stóp;
• mrowienie, drętwienie – w obszarze unerwienia przez uszkodzony nerw;
• osłabienie mięśni – w nogach, co może prowadzić do trudności w chodzeniu.

Diagnostyka przepukliny 

• Badanie fizyczne – lekarz przeprowadza badanie fizyczne, aby zobaczyć i wyczuć obszar przepukliny, zwłaszcza gdy pacjent stoi w pozycji pionowej lub kaszle, co może powodować uwypuklenie przepukliny.
• Obrazowanie medyczne – w niektórych przypadkach lekarz może zalecić wykonanie badań obrazowych, takich jak USG, tomografia komputerowa (CT) czy rezonans magnetyczny (MRI), aby uzyskać szczegółowe informacje o wielkości i położeniu przepukliny.

Leczenie przepukliny

Terapia przepukliny zależy od jej rodzaju, wielkości oraz od tego, czy powoduje ona objawy. Główne metody leczenia:

• Obserwacja – małe przepukliny, które nie powodują objawów, mogą być monitorowane przez lekarza bez natychmiastowej interwencji chirurgicznej.
• Noszenie pasa przepuklinowego – w niektórych przypadkach lekarz może zalecić noszenie specjalnego pasa przepuklinowego, który pomaga utrzymać przepuklinę na miejscu i może zmniejszyć dyskomfort.
• Operacja – jest to najczęstsza i najskuteczniejsza metoda leczenia przepuklin. Operacje przepukliny mogą być przeprowadzane na kilka różnych sposobów, zależnie od jej lokalizacji, wielkości oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Poniżej opisujemy najczęściej stosowane metody operacyjne.

Operacja otwarta

• Opis: Chirurg wykonuje jedno duże nacięcie w okolicy przepukliny, aby uzyskać do niej dostęp. Następnie wypukłość jest odprowadzana na miejsce, a osłabione tkanki są wzmacniane przy użyciu siatki syntetycznej (hernioplastyka) lub bez jej użycia (heriorafia).
• Zalety: Dobra widoczność operowanego obszaru, możliwość dokładnego zlokalizowania i naprawienia przepukliny.
• Wady: Dłuższy czas rekonwalescencji, większe ryzyko infekcji i blizn.

Operacja laparoskopowa

• Opis: Chirurg wykonuje kilka małych nacięć, przez które wprowadza laparoskop (cienki, elastyczny instrument z kamerą) oraz narzędzia chirurgiczne. Przepuklina jest naprawiana od wewnątrz, zazwyczaj z użyciem siatki.
• Zalety: Krótszy czas rekonwalescencji, mniejsze ryzyko infekcji i powstania blizn, mniejszy ból pooperacyjny.
• Wady: Wymaga specjalistycznego sprzętu i umiejętności, nie zawsze odpowiednia dla dużych przepuklin lub powikłań.

Operacja robotyczna

• Opis: Podobna do operacji laparoskopowej, ale wykonywana przy użyciu systemu robotycznego, który daje chirurgowi większą precyzję i kontrolę nad narzędziami.
• Zalety: Większa precyzja, lepsza wizualizacja operowanego obszaru, możliwość dokładniejszej naprawy przepukliny.
• Wady: Wyższy koszt, dostępność ograniczona do specjalistycznych ośrodków, dłuższy czas operacji.

Operacja metodą Shouldice’a

• Opis: Specjalistyczna technika operacyjna stosowana głównie do naprawy przepuklin pachwinowych bez użycia siatki. Polega na zszywaniu osłabionych tkanek w kilku warstwach.
• Zalety: Niskie ryzyko nawrotu przepukliny, dobre wyniki długoterminowe.
• Wady: Dłuższy czas operacji, większe wymagania techniczne dla chirurga, możliwy dłuższy czas rekonwalescencji.

Operacja endoskopowa TEP (Total Extraperitoneal Repair)

• Opis: Technika laparoskopowa, w której przepuklina jest naprawiana bez wchodzenia do jamy brzusznej, co zmniejsza ryzyko urazu narządów wewnętrznych.
• Zalety: Mniejsze ryzyko powikłań wewnętrznych, krótszy czas rekonwalescencji.
• Wady: Trudniejsza technicznie, wymaga dużego doświadczenia chirurga, ograniczona dostępność.

Wybór metody leczenia

Decyzja o sposobie terapii powinna być podjęta wspólnie przez pacjenta i lekarza, z uwzględnieniem wieku pacjenta, ogólnego stanu zdrowia, rodzaju i rozmiaru przepukliny, a także ryzyka ewentualnych komplikacji.

Jeśli podejrzewasz u siebie przepuklinę, skonsultuj się z lekarzem, który na podstawie badania fizycznego i ewentualnych badań obrazowych zaleci odpowiednią metodę diagnozy i leczenia.

Kiedy powstaje przepuklina?

Przepukliny powstają w wyniku połączenia czynników wewnętrznych i zewnętrznych, które prowadzą do osłabienia struktur mięśniowych i tkanek oraz zwiększonego ciśnienia w jamie brzusznej. Oto główne przyczyny powstawania przepuklin:

• Wrodzone słabości tkankowe –niektóre przepukliny mogą wynikać z wrodzonych słabości w ścianie brzusznej lub innym obszarze ciała, co sprzyja ich rozwojowi już od wczesnych lat życia.
• Ciężki wysiłek fizyczny – podnoszenie ciężarów lub inne intensywne działania fizyczne mogą zwiększać ciśnienie w jamie brzusznej, co prowadzi do przepuklin, szczególnie jeśli nie są wykonywane w odpowiedni sposób lub gdy ciało nie jest na nie odpowiednio przygotowane.
• Nadwaga lub otyłość – nadmierna masa ciała zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej, co może prowadzić do rozwoju przepuklin, zwłaszcza pępkowych lub brzusznych.
• Ciąża – wielokrotne ciąże lub ciąże mnogie zwiększają ryzyko przepukliny pępkowej ze względu na dodatkowe ciśnienie i rozciąganie mięśni brzucha.
• Kaszel przewlekły – długotrwały kaszel, często występujący w chorobach takich jak przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) lub astma, może zwiększać ciśnienie w jamie brzusznej i przyczyniać się do powstawania przepukliny.

Ryzyko nieleczenia przepukliny 

Nieleczenie przepukliny może prowadzić do szeregu poważnych komplikacji, które mogą wpłynąć na jakość życia i zdrowie ogólne. Oto niektóre z nich: 

• Inkarceracja – przepuklina może stać się uwięziona, co oznacza, że tkanka przepuklinowa zostaje uwięziona w przepuklinie i nie można jej wcisnąć z powrotem do jamy brzusznej. To stanowi nagły przypadek medyczny, ponieważ uwięziona tkanka może zacząć obumierać z powodu braku odpowiedniego ukrwienia.
• Strangulacja – jeszcze bardziej poważnym stanem jest strangulacja przepukliny, kiedy dopływ krwi do uwięzionej tkanki zostaje całkowicie zablokowany. To może prowadzić do śmierci tkanki (martwicy) i jeśli nie zostanie szybko leczona, może powodować rozległe zakażenia i sepsę, stan zagrażający życiu.
• Zwiększone ryzyko pęknięcia i perforacji – w przypadku przepuklin zawierających części przewodu pokarmowego, takich jak jelita, istnieje ryzyko pęknięcia lub perforacji ściany jelita. Może to prowadzić do wycieku treści jelitowych do jamy brzusznej, co jest stanem zagrażającym życiu wymagającym natychmiastowej interwencji chirurgicznej.
• Ból i dyskomfort – nieleczone przepukliny mogą powodować znaczący ból i dyskomfort, utrudniając codzienne czynności i obniżając jakość życia.
• Ograniczenie mobilności – duże przepukliny, szczególnie te, które nie są leczone, mogą powodować znaczne ograniczenie ruchów i mobilności, wpływając na zdolność do pracy lub wykonywania podstawowych czynności.
• Wpływ psychologiczny – nieleczone przepukliny mogą także wpłynąć na samopoczucie psychiczne, prowadząc do niepokoju, stresu i obniżonej samooceny z powodu wyglądu lub dyskomfortu fizycznego.

Ważne jest, aby w momencie pojawienia się niepokojących objawów zgłosić się do lekarza, który może doradzić odpowiednie leczenie, które często obejmuje interwencję chirurgiczną, aby uniknąć poważnych komplikacji.

Jak zapobiegać przepuklinie? 

Aby zapobiegać przepuklinie, warto zastosować kilka zasad:

1. Unikaj podnoszenia ciężarów – podnoszenie ciężkich przedmiotów w nieprawidłowy sposób może zwiększyć ryzyko przepukliny. W czasie podnoszenia ciężarów używaj nóg, nie pleców, i staraj się nie przeciążać.
2. Ćwicz regularnie – wzmacnianie mięśni brzucha i pleców może pomóc zapobiegać przepuklinom. Ćwiczenia takie jak deska, brzuszki czy joga mogą być pomocne.
3. Stosuj zdrową dietę i kontroluj swoją wagę – nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko przepukliny, ponieważ dodatkowy tłuszcz wywiera większy nacisk na mięśnie brzucha. Zdrowa dieta bogata w błonnik może również pomóc unikać zaparć, które mogą prowadzić do przepukliny.
4. Unikaj długotrwałego stania lub siedzenia – zbyt długie pozostawanie w jednej pozycji może osłabić mięśnie brzucha. Staraj się regularnie zmieniać pozycję i robić krótkie przerwy na rozciąganie.
5. Zadbaj o prawidłową postawę – siedząc i stojąc, staraj się utrzymywać prostą postawę. Zła postawa może obciążać mięśnie brzucha i pleców.
6. Nie pal – palenie może osłabiać tkanki i zwiększać ryzyko przepukliny.

Stosowanie się do tych zasad może pomóc w zapobieganiu powstawania przepuklin i utrzymaniu zdrowia. 

Bibliografia: 

1. https://chirurgia3.cm-uj.krakow.pl/cm/uploads/2021/10/Przepukliny-brzuszne.pdf
2. Zygmunt Mackiewicz, Współczesne leczenie przepuklin brzusznych, PZWL, Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2006
3. https://podyplomie.pl/chirurgia/25148,przepuklina