Rzeżączka - co to za choroba, objawy, przyczyny i leczenie

Spis treści

Zakażenie rzeżączką 

Bakterie dwoinka rzeżączki 

Rzeżączka - objawy 

Diagnostyka rzeżączki 

Leczenie rzeżączki 

Rzeżączka - powikłania 

Profilaktyka i ryzyko rzeżączki

Pakiet badań wenerologicznych

Drogi zakażenie rzeżączką 

Rzeżączka to choroba przenoszona drogą płciową podczas kontaktów seksualnych z osobą chorą – zarówno waginalnych, oralnych, jak i analnych. Bakteria dwoinka rzeżączki Neisseria gonorrhoeae, odpowiedzialna za tę chorobę, atakuje błony śluzowe narządów płciowych, odbytu, gardła czy spojówek. Choć rzadko, możliwe jest także zakażenie pośrednie, np. poprzez kontakt z zakażonymi wydzielinami na przedmiotach (takich jak ręczniki), choć takie przypadki są niezwykle sporadyczne. Ważne jest, aby pamiętać, że rzeżączka nie przenosi się przez codzienne czynności, takie jak dotykanie się, korzystanie z tych samych naczyń czy przebywanie w jednym pomieszczeniu z osobą zakażoną.

Zakażenie może dotyczyć zarówno mężczyzn, jak i kobiet, rzeżączka może powodować poważne komplikacje zdrowotne, jeśli nie jest odpowiednio leczona.

Rzeżączka u mężczyzn najczęściej zakaża cewkę moczową, prowadząc do jej zapalenia.

Rzeżączka u kobiet zakaża szyjkę macicy, ale może również zakażać odbytnicę i gardło i powodować zapalenie cewki moczowe,

U obu płci zakażenie może również dotyczyć gardła (w następstwie kontaktu orogenitalnego i odbytnicy (następstowo kontaktu analnego).

Noworodki mogą zostać zakażone podczas porodu, co może prowadzić do zapalenia spojówek.

Bakterie dwoinka rzeżączki 

Rzeżączka jest wywoływana przez Gram-ujemną bakterię o nazwie dwoinka rzeżączki (Neisseria gonorrhoeae, znana również jako gonokok). Bakteria ta cechuje się niską odpornością na działanie czynników zewnętrznych, takich jak wysychanie czy nawet niewielkie ilości środków dezynfekcyjnych. Z tego względu głównym sposobem przenoszenia choroby są bezpośrednie kontakty seksualne, a moment zakażenia związany jest z bezpośrednim kontaktem błon śluzowych osoby zdrowej z wydzieliną zawierającą bakterie.

Rzeżączka - objawy 

Objawy rzeżączki mogą być różne u kobiet i u mężczyzn oraz lokalizacji zakażenia.

Objawy rzeżączki u mężczyzn:

• ból lub pieczenie podczas oddawania moczu,
• wydzielina z cewki moczowej (biaława, żółta),
• ból lub obrzęk jąder (rzadziej).

Ostre zapalenie przedniego odcinka cewki moczowej – najczęstsza postać rzeżączki u mężczyzn

Charakterystyczne objawy:

• wydzielina z cewki moczowej - zwykle obfita, początkowo śluzowo-ropna, a następnie ropna wydzielina, może przybierać charakter śluzowo-ropny lub śluzowy, 
• objawy dysuryczne: częste i bolesne parcie na mocz, ból oraz pieczenie podczas oddawania moczu, 
• dodatkowe objawy: bolesne wzwody, silny, kłujący ból w cewce moczowej, nasilający się przy oddawaniu moczu, zaczerwienienie ujścia cewki moczowej.

Objawy rzeżączki u kobiet

Rzeżączka może przebiegać bezobjawowo lub skąpoobjawowo, co zwiększa ryzyko zakażenia innych osób. Widoczne objawy to: 

• zwiększona wydzielina z pochwy,
• ból lub pieczenie podczas oddawania moczu,
• krwawienie między miesiączkami,
• ból w dolnej części brzucha (przy rozsianym zakażeniu).

Rzeżączka poza narządami płciowymi – krótki przegląd

Rzeżączkowe zapalenie odbytu

• Kobiety: najczęściej w wyniku zapalenia szyjki macicy; rzadziej przez kontakty analne
• Objawy (często brak), ale może wystąpić wydzielina śluzowa/śluzowo-ropna (czasem z krwią), pieczenie, świąd, bolesne parcie na stolec, zaczerwienienie i obrzęk odbytu.

Rzeżączkowe zapalenie gardła

• Objawy: ból gardła, zaczerwienienie tylnej ściany gardła, obrzęk, rzadko gorączka i powiększone węzły chłonne.

Rzeżączkowe zapalenie spojówek u dorosłych

• Bardzo rzadkie, zwykle wskutek przeniesienia zakaźnej wydzieliny z narządów płciowych 
• Dotyczy zwykle jednego oka
• Objawy: od lekkiego podrażnienia do ciężkiego zapalenia z ropną wydzieliną.

Rzeżączka u noworodków

• Najczęstsza postać: zapalenie spojówek nabyte podczas porodu
• Rzadko: rozsiane zakażenie (zmiany skórne, stawowe, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych).

Objawy skórne 

Objawy skórne w rzeżączce mogą wystąpić w wyniku rozsianego zakażenia rzeżączkowego. Najczęściej objawiają się jako bolesne krostki, grudki lub wykwity przypominające wysypkę, zlokalizowane głównie na kończynach, szczególnie na dłoniach i stopach. Zmiany skórne mogą być także związane z zapaleniem stawów lub ścięgien, które towarzyszą zaawansowanym postaciom choroby.

Diagnostyka rzeżączki 

Rzeżączka to choroba przenoszona drogą płciową, której diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie lekarskim oraz badaniach laboratoryjnych. Podczas konsultacji lekarz zbiera informacje na temat objawów, historii kontaktów seksualnych oraz ewentualnych czynników ryzyka.

W celu potwierdzenia zakażenia, pobiera się próbki z miejsc potencjalnego zakażenia, takich jak cewka moczowa, szyjka macicy, gardło czy odbytnica, aby zbadać je w kierunku rzeżączki. Próbki te są następnie analizowane pod kątem obecności bakterii Neisseria gonorrhoeae, odpowiedzialnej za rzeżączkę. 

W Centrum Medycznym Damiana dostępne są badania, w tym rozszerzony pakiet wenerologiczny, który obejmuje diagnostykę rzeżączki oraz innych chorób przenoszonych drogą płciową. Pakiet ten zawiera badania laboratoryjne pozwalające na wykrycie różnych infekcji, co umożliwia kompleksową ocenę stanu zdrowia pacjenta w kontekście chorób przenoszonych drogą płciową. 

Osoby z rozpoznaną rzeżączką oraz ich partnerzy/partnerki powinny zostać przebadane pod kątem innych chorób przenoszonych drogą płciową, w tym zakażeń HIV, wirusowego zapalenia wątroby typu B i C (HBV, HCV) oraz kiły.

Leczenie rzeżączki

Ważne jest, aby wszyscy partnerzy seksualni osoby zakażonej zostali przebadani i leczeni, aby zapobiec dalszemu rozprzestrzenianiu się choroby. Leczenie rzeżączki polega na zastosowaniu odpowiednich antybiotyków dostosowanych do aktualnych wytycznych oraz lokalnych wzorców oporności bakterii. Zgodnie z europejskimi zaleceniami, standardowe leczenie rzeżączki polega na przyjmowaniu ceftriaksonu oraz azytromycyny. W przypadku stwierdzenia oporności na cefalosporyny lub makrolidy, konieczne jest dostosowanie terapii na podstawie wyników antybiogramu. Ważne jest również leczenie partnerów seksualnych z ostatnich 60 dni przed wystąpieniem objawów lub ustaleniem diagnozy, aby zapobiec ponownemu zakażeniu. Taka strategia ma na celu skuteczne przerwanie transmisji patogenu i ograniczenie ryzyka powikłań rzeżączki u kobiet i mężczyzn. 

Po zakończeniu terapii zaleca się wykonanie m.in testu potwierdzającego wyleczenie, aby upewnić się o skuteczności leczenia i wykluczyć możliwość nawrotu infekcji.

Rzeżączka - powikłania 

Nieleczona rzeżączka może prowadzić do wielu niebezpiecznych dla zdrowia problemów zdrowotnych, które w wielu przypadkach są trudne do odwrócenia. Wczesne wykrycie i odpowiednie leczenie choroby są kluczowe, ponieważ nieleczona lub niewłaściwie leczona rzeżączka może prowadzić do rozprzestrzenienia się infekcji na inne narządy, powodując przewlekłe dolegliwości, zaburzenia płodności, a nawet zagrażające życiu komplikacje. Szybkie podjęcie terapii pozwala nie tylko uniknąć powikłań, ale także przerwać transmisję choroby na inne osoby. 

Czynniki ryzyka powikłań rzeżączki

• Długotrwałe, nieleczone lub niewłaściwie leczone zakażenie (np. stosowanie niższej dawki leków niż zalecona, przerwanie terapii na własną rękę)
• Kontakty seksualne podczas choroby
• Wysiłek fizyczny, zwłaszcza jazda na rowerze
• Spożywanie alkoholu.

Powikłania rzeżączki u mężczyzn

• Powikłania miejscowe w obrębie cewki moczowej (rzadkie, zwykle ustępujące po odpowiednim leczeniu):
  • zapalenie gruczołów napletkowych Tysona,
  • zapalenie przewodów okołocewkowych,
  • zapalenie gruczołów okołocewkowych Littrego,
  • ropień okołocewkowy – może prowadzić do trudności lub całkowitego zablokowania oddawania moczu,
  • zapalenie gruczołów opuszkowo-cewkowych Cowpera.

Profilaktyka i ryzyko rzeżączki

W profilaktyce chorób przenoszonych drogą płciową podstawowe znaczenie ma unikanie przygodnych kontaktów seksualnych. Ryzyko zachorowań na tego typu choroby wzrasta wraz z liczbą partnerów, większą częstotliwością zmiany partnerów i większą liczbą przygodnych kontaktów seksualnych. Dotyczy to każdego partnera i partnerki. W przypadku takich kontaktów należy wykonać badania i jeśli okaże się, że wykryto patogen powodujący chorobę, jak najwcześniej przystąpić do leczenia zgodnie z zaleceniami lekarza. Używanie prezerwatyw w bardzo dużym stopniu zmniejsza ryzyko tych chorób, pod warunkiem prawidłowego stosowania, jednak nie daje 100% bezpieczeństwa. Zaleca się, aby stosować prezerwatywy przy każdym rodzaju aktywności seksualnej (kontakty oralne waginalne, analne), należy unikać seksu oralno-analnego (trudno tu o zabezpieczenia).

Należy znać swój status i status partnera pod kątem zakażeń przenoszonych drogą płciową – w tym celu należy wykonywać badania. Kluczowe jest wczesne wykrycie i leczenie choroby, a także stosowanie środków ochrony, takich jak prezerwatywy, oraz regularne badania w przypadku aktywnego życia seksualnego.

Edukacja seksualna i podnoszenie wiedzy na temat chorób przenoszonych drogą płciową powinny rozpoczynać się już od wczesnych lat szkolnych i być dopasowane do wieku odbiorcy. O chorobach przenoszonych drogą płciową powinno rozmawiać się tak samo, jak o innych zagrożeniach wynikających z braku dbania o siebie.

Pakiety wenerologiczne, takie jak te oferowane przez Centrum Medyczne Damiana, to kompleksowe zestawy badań diagnostycznych, które pomagają w wykrywaniu chorób przenoszonych drogą płciową (STI). Są one przeznaczone dla osób aktywnych seksualnie, które chcą świadomie dbać o swoje zdrowie i bezpieczeństwo swoich partnerów.

Dlaczego warto skorzystać z pakietów badań wenerologicznych?

Wczesne wykrycie infekcji
Dzięki systematycznym badaniom możliwe jest wykrycie infekcji, takich jak rzeżączka, chlamydioza czy kiła, nawet w bezobjawowych stadiach. To kluczowe, ponieważ wiele chorób wenerycznych przebiega bez widocznych symptomów, a ich nieleczone postaci mogą prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych.

Szybkie podjęcie leczenia
Wczesna diagnoza umożliwia szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia, co zwiększa szansę na całkowite wyleczenie i minimalizuje ryzyko trwałych uszkodzeń organizmu, takich jak niepłodność czy uszkodzenia narządów.

Ochrona zdrowia partnerów seksualnych
Korzystając z pakietów wenerologicznych, chronisz nie tylko siebie, ale także swoich partnerów, zapobiegając dalszemu rozprzestrzenianiu się infekcji.

Komfort i dyskrecja
Badania w ramach pakietów odbywają się w komfortowych i dyskretnych warunkach. 

Kompleksowość badań
Pakiety obejmują rozpoznanie wielu chorób jednocześnie, co eliminuje potrzebę wykonywania pojedynczych testów w różnych placówkach. To wygodne rozwiązanie dla osób dbających o czas i efektywność.

Pakiety wenerologiczne są doskonałym narzędziem w profilaktyce chorób przenoszonych drogą płciową. Regularne korzystanie z nich to nie tylko inwestycja w zdrowie, ale także wyraz odpowiedzialności i troski o innych.

Źródła: 

• Binczycka, W. & Jakubowski, T. (2022). Choroby zakaźne i pasożytnicze. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
• Szczeklik, A. (2024). Choroby wewnętrzne. Podręcznik dla studentów medycyny. Kraków: Wydawnictwo Medycyna Praktyczna.